Hans Baan, Metzo College: "Mijns inziens zijn er tijdens de bouwfase teveel risico's genomen"

E-mailadres Afdrukken

In 2006 won het Metzo College in Doetinchem de Scholenbouwprijs op basis van ontwerp en vormgeving in de categorie VO-scholen. Tegenwoordig wordt de school regelmatig genoemd in verband met te hoge binnentemperaturen, een lekkende gevel en een tegenvallende energierekening. Afgezien van deze mankementen is directeur Hans Baan op onderwijskundig terrein best tevreden over het gebouw. Desalniettemin denkt hij dat een andere inrichting van het bouwproces ervoor had kunnen zorgen dat het gebouw nog beter bij de school zou passen. “Het schoolbestuur was bouwheer, met de daarbij behorende verantwoordelijkheden. Maar bouwen is niet ons vakgebied. Mijn visie is dat er in de bouwfase teveel risico's zijn genomen. Ik vraag me dan ook af of wij als branche wel voldoende body hebben om dat soort beslissingen, waar vele miljoenen mee gemoeid zijn, op een verantwoorde wijze te kunnen nemen.”

Hans Baan werd een kleine twee jaar geleden directeur van het Metzo College. Bij zijn aantreden was de nieuwe school al bijna klaar. Wat hem opviel was dat veel mensen, die in de eindfase van de bouw op de bouwplaats aan het werk waren, problemen voorzagen, met name in het binnenklimaat. “Wie je ook sprak, iedereen had het erover dat er verkeerd glas was gebruikt en dat het daardoor veel te warm zou worden in het gebouw.”

Waarom geen warmtewerend glas?

Bij de voorbereidingen van de bouw heeft het binnenklimaat wel de nodige aandacht gehad. Maar de eisen die werden neergelegd waren niet vertaald in exacte prestaties. Volgens Hans Baan zijn er ook risico's genomen. “Er was voorzien dat het per jaar gemiddeld een dag of tien te warm zou worden. Daarvan zouden er zes in de zomervakantie vallen. En die andere vier? Tja, dat kwam dan wel goed.” Het klimaatbeheersingssysteem dat aan deze eisen zou voldoen is ontworpen door de installateur. Het is niet duidelijk welke uitgangspunten hij bij zijn berekeningen heeft genomen. Hans Baan: “In het eerste ontwerp was een buitenzonnewering opgenomen en werd uitgegaan van warmtewerend glas. En die zitten er allebei niet in. Wij vragen ons nu af of de installateur bij zijn berekening van dat eerste ontwerp is uitgegaan. Als dat zo is zijn er op een later moment wijzigingen aangebracht, zonder rekening te houden met de gevolgen. Dat is een ernstige fout. We zijn nu aan het onderzoeken wie daarvoor verantwoordelijk is.”

Een ander mankement dat het bestuur van het Metzo College laat onderzoeken is waarom de gevel nog steeds niet helemaal waterdicht is. Dat onderzoek is niet zo eenvoudig, want de gevelbouwer werkt voor de hoofdaannemer en die werkt volgens de specificaties van de architect. “Je moet uitzoeken of het verkeerd is getekend of dat het verkeerd is uitgevoerd. Voordat je met een vinger gaat wijzen moet je wel zorgen dat je recht van spreken hebt.”

Energiezuinig concept

Volgens de prognoses zou het nieuwe pand een heel energiezuinig gebouw zijn. In de praktijk blijkt dat tegen te vallen. De verwarmingskosten zijn inderdaad laag, maar de verlichting kan niet uitgeschakeld worden en brandt de hele dag. Ook de aanleg van extra koelsystemen en het koelen van het gebouw brengen de nodige kosten met zich mee. “Het concept was dat het een zuinig gebouw zou zijn. En als je beter met de lampen zou kunnen omgaan en niet hoefde te koelen zou dat best kunnen kloppen. Maar het lijkt wel alsof er tijdens de bouw verwarring of onduidelijkheid is ontstaan. Omdat de datum van oplevering in gevaar kwam, voelde iedereen een hoge druk om door te bouwen. De problemen met het binnenklimaat zijn volgens Baan het gevolg van een combinatie van factoren. Ten eerste is er gewerkt met een open bestek. Gezien het bijzondere karakter van het gebouw moest het mogelijk zijn om gedurende de bouw dingen te ontwikkelen. Een tweede oorzaak is dat er gedurende de bouw een bezuinigingsronde werd doorgevoerd. Tenslotte was er laag ingeschreven, met als gevolg dat er meerwerk om de hoek kwam kijken. Natuurlijk is dat nog geen verklaring voor het feit dat er verkeerd glas is geplaatst.

School heeft alleen op hoofdlijnen invloed

Hans Baan vindt dat de school uiteindelijk onvoldoende invloed op het bouw- en ontwerpproces heeft gehad. Bij de opstart van het proces werd een adviescommissie gevormd bestaande uit docenten. Ook leerlingen zijn erbij betrokken. Naar die adviescommissie is goed geluisterd. “Het programma van eisen is best wel bottom-up tot stand gekomen. Daar stonden zaken in als 'de school moet een hart hebben', 'de school moet transparant zijn' en 'ruimtes moeten een flexibele werkstructuur toestaan'. En die componenten zijn er ook wel ingebracht. Maar op het moment dat de eerste schetsontwerpen zijn gemaakt lijkt het wel of het proces helemaal een eigen dynamiek krijgt. Er liggen nog honderden details, die in het uiteindelijke gebruik toch een grote rol spelen. En daar heb je als school geen zeggenschap meer in. Het eindresultaat is een gebouw waar we best veel mee kunnen, maar waar ook onnodige beperkingen in zitten.” Hij doelt op het feit dat er door de bijzondere constructie niets bij de school kan worden aangebouwd, dat er buiten het gebouw onvoldoende ruimte is voor de leerlingen en dat het gebouw uiterst flexibel is, maar dat de brandweer het verplaatsen van wanden niet toestaat.

Bouwheer moet eigen positie regelen

Als bouwheer en lid van het bouwteam is het Metzo College medeverantwoordelijk geweest voor de beslissingen die in dat team zijn genomen. Dat betekent dat achteraf alleen in het geval van concrete fouten de verantwoordelijke partijen aansprakelijk gesteld kunnen worden. “Als blijkt dat iemand, zonder dat het in het bouwverslag staat, wit glas heeft besteld in plaats van warmtewerend en heeft besloten dat er geen zonwering kwam, is hij daarvoor aansprakelijk te stellen. Maar als het gaat om beslissingen die in het bouwteam zijn besproken wordt dat veel moeilijker, want als bouwheer zijn wij medeverantwoordelijk.”

Als bouwheer is het Metzo College wel degelijk in een positie geweest om het bouwproces anders op te zetten. “Het bestuur was bouwheer, dus je had je eigen positie en grip kunnen regelen. Dat had beter gekund. Want is het verstandig om de architect directie in een bouw te laten zijn? Is het verstandig om al aan de slag te gaan als je nog met een redelijk open bestek zit? Ik denk dat je dat kunt voorkomen door de bottom-up benadering verder door te detailleren, voordat het project wordt aanbesteed. Dan sta je niet toe dat er teken- en ontwerpruimte ontstaat. Dus dan weet iedereen vooraf wat er moet worden afgeleverd, inclusief functionele eisen als temperatuur en energieverbruik.”

Niet capabel genoeg voor bouwprojecten

Het proces van deregulering in het onderwijs dat nu een aantal jaren gaande is, heeft ertoe geleid dat scholen zich meer gingen opstellen als marktpartijen met eigen verantwoordelijkheden. Maar het hanteren van die verantwoordelijkheden blijkt nog niet zo eenvoudig te zijn. “Dat zijn ervaringen die je in de praktijk moet leren. Ik denk dat er maar weinig schoolorganisaties zijn die hun knieën voldoende keren hebben gestoten om te weten hoe ze daarmee om moeten gaan. En ik ben bang dat onze branche ondersteuning nodig heeft om projecten als het bouwen van een nieuwe school aan te kunnen. Het zijn zware processen en er is veel geld mee gemoeid. Ik denk dat wij nog niet voldoende in staat zijn om een dergelijk project straf te organiseren. Of om binnen het eigen vakgebied prioriteiten neer te zetten, die we beleidsmatig goed kunnen verdedigen en goed te communiceren onder het personeel. Die kwaliteiten zullen we langzamerhand wel krijgen, maar op dit moment denk ik dat scholen onvoldoende body hebben om dat soort dure dingen goed neer te kunnen zetten”.

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

december uitgave

Partners