Krachtig bestuur als antwoord op krimp: “Keuze voor integrale kindcentra vanuit onderwijsvisie én belang van de regio”

E-mailadres Afdrukken

Besturen kunnen voor flinke uitdagingen komen te staan. Als de organisatie onder druk staat en de kwaliteit van onderwijs wordt bedreigd, komt het erop aan. Een krachtig bestuur maakt dan duidelijke keuzes en bepaalt hoe de organisatie daar het beste op af kan koersen. Zo besloot de Stichting jong Leren in Maastricht om de toekomst in te gaan met integrale kindcentra. Om te kunnen slagen moet een dergelijk plan worden gedragen door de hele organisatie.

Rob Beaumont: ‘Het voort-bestaan van de organisatie is voor een bestuur natuurlijk belangrijk. Maar kwalitatief goed onderwijs is belangrijker’

De grootste uitdaging voor de Stichting jong Leren in Maastricht is krimp. Daar heeft het schoolbestuur inmiddels een antwoord op geformuleerd. ‘Het voortbestaan van de organisatie is voor een bestuur natuurlijk belangrijk. Maar kwalitatief goed onderwijs is belangrijker,’ zegt bovenschools manager Rob Beaumont. ‘Voor ons is het belangrijkste dat we op de lange termijn scholen hebben die kwalitatief goed onderwijs bieden en die voldoende omvang hebben om dat de komende tien, vijftien jaar te blijven doen.’

Door vooruit te kijken, een oplossing te bedenken en open te staan voor partnerschap hebben de Maastrichtse onderwijsbestuurders een nieuw perspectief gecreëerd. De gezamenlijke schoolbesturen willen met de gemeente alle scholen omvormen tot integrale kindcentra, waarin ook de peuterspeelzaal en de kinderopvang zijn geïntegreerd. Beaumont: ‘Ook los van krimp is een integraal kindcentrum een goed idee. Besturen zijn immers al verplicht om tussentijdse en buitenschoolse opvang te organiseren.’

Veel speelruimte

Een van de scholen van jong Leren is Het Palet, een school in een Maastrichtse wijk met veel achterstandsgezinnen. Het leerlingenaantal van Het Palet is al twee jaar lager dan de opheffingsnorm; in Maastricht is dat 163 leerlingen. De school deelt een gebouw met een peuterspeelzaal en met de katholieke Markus Basisschool, die ook minder dan 163 leerlingen telt.

Het dalende leerlingenaantal van Het Palet heeft volgens schoolleider Joop Vinck verschillende oorzaken. ‘Ouders sturen hun kinderen liever naar een school in een wijk met hoger opgeleide ouders, of naar een school in België. We zitten dicht bij de grens.’ Met de Markus Basisschool woedde in het verleden een concurrentiestrijd, hoewel de oorspronkelijke bedoeling was samen een Brede School te vormen. Nu op beide scholen een nieuwe schoolleider aan de slag is, ligt de focus weer op de toekomst.

Schooldirecteur Joop Vinck:
‘Er wordt met mij bestuurd, niet over mij, we zijn gelijkwaardige partners’
Ariane Schut, lid gmr: ‘Het bestuur vraagt om input en gaat in dialoog met ouders en leerkrachten’

Vinck krijgt veel speelruimte van zijn bestuur. Die gebruikte hij om verschillende modellen te ontwikkelen voor de toekomst van zijn school. Eén daarvan is om samen met de Markus Basisschool een samenwerkingsschool op te richten. Een andere is het overhevelen van een brinnummer naar een ander bestuur. ‘Er wordt met mij bestuurd, niet over mij. Het bestuur blijft eindverantwoordelijk, maar we zijn gelijkwaardige partners. Als directeur word je gestimuleerd het beste uit jezelf te halen en we hebben daarbij de vrijheid over grenzen heen te gaan. In het bestuursbureau participeren ook schoolleiders, ik ben daar één van. Het geeft veel energie om aan de basis te staan van de plannen. Ook de consequenties van de oprichting van een samenwerkingsschool voor het personeel zijn goed bespreekbaar. Er zijn bijvoorbeeld mensen die ik graag zou willen behouden, maar die nu boven aan de afvloeiingslijst staan.’

Nadat het bestuur groen licht had gegeven, bespraken Vinck en Beaumont de plannen in een teambijeenkomst van de school. Yvonne Stegen, adjunctdirecteur van Het Palet, is vol lof over deze aanpak. ‘Het bestuur is in dit geval pro-actief, Joop en Rob laten het niet zomaar doodbloeden. De boodschap werd op een positieve manier gebracht. “We gaan een integraal kindcentrum opzetten” is een beter verhaal dan “We krimpen en daarom gaan we samen met de andere school, of: de school wordt opgeheven.” Bij veel collega’s kwam de boodschap toch als een schok. Het team is teleurgesteld dat Het Palet niet zelfstandig blijft.’ Stegen begrijpt dat wel: ‘Met Joop als nieuwe directeur zijn we een paar jaar geleden een andere weg ingeslagen. We zijn meer opbrengstgericht gaan werken en we halen nu mooie scores. Dan is het een beetje zuur als de school toch blijft krimpen.’

Sluiting

Ouders hebben een ander belang bij sluiten of openhouden van een school dan leerkrachten. ‘Het gaat ouders om de onderwijskwaliteit’, zegt Ariane Schut, lid van de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad (gmr). ‘Toen de Boschpoortse dependance van basisschool Elckerlijc heel klein werd en sluiting dichtbij kwam, heb ik mijn kinderen al een jaar daarvoor van de school afgehaald. Er zaten nog maar vijf of zes leerlingen in de gecombineerde groepen 3/4 en 5/6. Dan heeft een kind te weinig speelkameraadjes en moet het te veel zelfstandig werken.’ Zij heeft zich laten overtuigen door de keuze van het bestuur voor onderwijskwaliteit: ‘Op onderwijsinhoudelijke gronden ben ik vóór de sluiting.’ Schut vindt het belangrijk dat een bestuur een visie heeft en daarover communiceert. ‘Stichting jong Leren doet dat goed. Het bestuur vraagt om input en gaat in dialoog met ouders en leerkrachten.’ Hoewel de informatie wat traag op gang kwam, vindt Schut dat de sluiting zelf wel zorgvuldig plaatsvond. Ook vindt zij dat ze als gmr-lid over het algemeen goed wordt geïnformeerd over sluitings- of fusievoornemens. ‘In elke gmr-vergadering worden we op de hoogte gehouden, we krijgen alle rapporten. Er is ieder jaar een informatieavond waar alle mr- en gmr-leden worden bijgepraat over de daling van de leerlingenaantallen en over hoe scholen ervoor staan.’

Integrale Kindcentra

De gemeente Maastricht is de initiator van de integrale kindcentra. Onderwijswethouder Mieke Damsma: ‘Maastricht heeft te maken met ontgroening. In 2020 zullen er 2000 kinderen minder zijn dan nu. Daarnaast komt de decentralisatie van de jeugdzorg en passend onderwijs op ons af.’

Onderwijswethouder Mieke Damsma: ‘Wij willen dat de besturen zélf met voorstellen komen. We gaan het wel faciliteren’ Professor Rienk Goodijk: ‘Zorg dat je je manifesteert, laat zien dat je je verantwoordelijk voelt voor de kwaliteit van het onderwijs’

Om de ontwikkelingen in goede banen te leiden, wil Damsma de 26 huidige basisschoollocaties concentreren in integrale kindcentra. ‘We hebben met alle schoolbesturen, kinderopvanginstellingen en peuterspeelzalen gepraat. Sommige bestuurders waren het eens met onze analyse, maar vroegen zich af hoe de gemeente dat ging doen. Maar de gemeente gaat dat niet bedenken, wij willen dat de partners zélf met voorstellen komen. We gaan het wel faciliteren.’ Vorig jaar juni werd er een akkoord gesloten. Inmiddels is het begrip ‘integraal kindcentrum’ gedefinieerd en zijn de contouren van een spreidingsplan vastgelegd. Ook wordt onderzocht hoe voor alle locaties één beheersorganisatie kan worden ingericht. Damsma: ‘Ik stuur niet aan op fusie, maar ik zoek wel een manier om over alle organisaties heen op één manier zaken als financiën en personeel te kunnen beheren.’

Collectief verantwoordelijk

‘Schoolbesturen moeten collectief verantwoordelijkheid nemen voor de sector,’ zegt professor Rienk Goodijk, als adviseur verbonden aan HRD-adviesbureau GITP. Zij moeten niet alleen zichzelf versterken, maar ook kijken naar wat goed is voor de regio. Goodijk constateert een toenemende professionalisering van besturen en raden van toezicht in het primair- en voortgezet onderwijs.

‘In het po en vo is er veel enthousiasme en wil om te leren. Wel moet er meer contact komen tussen het bestuur en de toezichthouders enerzijds en de schoolleider en de leerkrachten anderzijds, om meer zicht te krijgen op de onderwijskwaliteit en het onderwijsleerproces. Naast een managementinformatiesysteem zou er ook een toezichtinformatiesysteem moeten komen.’ Volgens Goodijk is de autonomie van scholen en schoolbesturen eigenlijk nooit goed doordacht, met als gevolg dat de overheid telkens weer ingrijpt. ‘Daarom is mijn oproep aan besturen en raden van toezicht: laat het niet afweten! Zorg dat je je manifesteert, laat zien dat je je verantwoordelijk voelt voor de kwaliteit van het onderwijs.

Dit artikel is eerder geplaatst in podium, een uitgave van de PO-Raad.

Hoe speelt u in op veranderingen in de onderwijssector?

Bezuinigingen, wijzigingen in wet- en regelgeving en maatschappelijke ontwikkelingen zetten de bedrijfsvoering van onderwijsinstellingen meer en meer onder druk. Het recentelijk deels terugdraaien van de bezuiniging op passend onderwijs toont aan dat onderwijsinstellingen continu geconfronteerd worden met veranderingen. Creativiteit, efficiëntie en inzet van gerichte expertise is nodig om op korte en lange termijn te kunnen omgaan met deze veranderingen.

Constantijn Fuchs biedt u handvatten om risico's concreet, meetbaar en beheersbaar te maken.Tevens geeft hij u antwoord op de vraag: 'Hoe kan ik financiële en/of operationele tegenvallers inschatten en bespreekbaar maken.'

Fuchs Legal Services | Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. | 06-39816264

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners