Brandwerend glas transformeert donker Cartesius Lyceum Amsterdam in transparant, licht en overzichtelijk schoolgebouw

E-mailadres Afdrukken

Het Cartesius Lyceum in Amsterdam was een donker gebouw dat niet meer voldeed aan de standaard van nu. Met slimme ingrepen werd extra vloeroppervlak gecreëerd én meer daglicht binnengelaten. Binnenin het gebouw met diverse brandcompartimenten faciliteert brandwerende beglazing een transparant, licht en overzichtelijk geheel. De beglazing is goed bestand tegen het niet zachtzinnige gedrag van de leerlingen en, waar nodig, geluidswerend en balvast.

De aanpak van het gebouw van het Cartesius Lyceum was hard nodig. De onderen bovenbouw waren verdeeld over twee locaties, die men wilde samenvoegen. Maar het gebouw was eigenlijk al te klein voor de 500 leerlingen die er zaten, en niet geschikt voor de 650 leerlingen die men er een plek wilde geven. Het gebouw was gehorig en de drukte op de gangen was zo groot dat leerlingen elkaar soms omver liepen. Maar bovenal was het gebouw donker geworden. Vroeger kwam via de gevels aan het binnenhof nog veel daglicht binnen. Maar in de loop der jaren was dit schoolplein overkapt en volgebouwd met een gymzaal en bijgebouwen, waardoor het binnen donker en onoverzichtelijk was geworden.

Licht

Architect Leonieke Hornsveld van MAX Architectuur ontwierp een ruimer en lichter gebouw met meer nuttige ruimte. Daarbij slaagde ze er in om historische details te behouden of terug te brengen. De ongebruikte zolder onder de schuine dakkap werd goed ontsloten met nieuwe trappen. De meeste hanenbalken werden losgehaald en wat hoger opnieuw gemonteerd, voor meer gebruikshoogte. Door het verwijderen van vloerdelen ontstonden vides met nieuwe ruimtelijkheid. Alle bebouwing op de binnenhof werd weggehaald en er kwam een doordacht nieuw bouwdeel voor in de plaats. De gymzaal werd opgetild, eronder kwam een verdiept aangelegde aula en erop kwamen kantoren. In de dakkap, rond de van de binnenhofgevel vrijgehouden gymzaal, kwam een lichtstraat. De transparantie en overzichtelijkheid van de leslokalen verbeterde met nieuwe brandwerende ramen in de gangwanden. Het Cartesius Lyceum omvat na de verbouwing bijna 4900 vierkante meter bruto vloeroppervlak.

Hans den Breejen, facilitair manager, was als projectleider betrokken bij de verbouwing

Het programma van eisen bevatte uiteraard doelstellingen over onderwijs, organisatie en sfeer; maar daarnaast gaf het programma specifieke aandacht aan een aantal andere onderwerpen. Daarbij noemt den Breejen transparantie en overzicht als eerste: ‘De oude situatie, met donkere gangen, verlaagde plafons om achterstallig onderhoud te verbergen, allemaal trappetjes en lokalen zonder doorzicht: dat wilden we echt verbeteren.’ Verder moesten nieuwe faciliteiten als smartboards ingepast worden. De natuur- en scheikundelokalen moesten didactisch en qua veiligheid verbeterd worden. Verder was er een nieuwe gymzaal nodig en betere ruimte voor het drama- en muziekonderwijs. ‘En het is aan de architect om dat programma van eisen in de ruimte weg te zetten’, maakt den Breejen de opdracht aan de architect kernachtig duidelijk.

Natuurlijk moest ook aan de brandveiligheidseisen worden voldaan. Het gebouw moet binnen vijftien minuten ontruimd kunnen worden. Een uitgebreide studie van adviesbureau DGMR hield rekening met allerlei zaken: van de breedte van de gangen tot de bezettingsgraad in de lokalen. Het gebouw heeft vijf nooduitgangen en is opgedeeld in brandcompartimenten. ‘Compartimentafscheidingen moeten brandwerend zijn, en we wilden vasthouden aan de authentieke gedachte om transparantie en overzichtelijkheid te verbeteren. Dus het is duidelijk dat we brandwerend glas nodig hadden. En dat het glas ook geluidswerend of balvast moest zijn, was nergens problematisch. Ook niet in de gymzaal. En natuurlijk moesten we goed letten of de juiste certificaten aanwezig waren’, blikt Den Breejen geroutineerd terug. Na de ontruimingsstudie en oefeningen in het nieuwe gebouw is Den Breejen vol vertrouwen: ‘Het gebouw kan binnen tien minuten ontruimd zijn’.

Verbouwing geslaagd? Volgens den Breejen wel: ‘Leerlingen vinden snel hun weg. Het gebouw is veel overzichtelijker geworden. De aula is licht, ondanks de gymzaal erboven. En we zien dat de chillplekken en de Een lichtstraat van brandwerend glas zorgt voor extra studieplekken worden gebruikt zoals ze bedoeld zijn.’

Brand en compartimenten

Brandveiligheid is een belangrijk aspect vanwege het grote aantal aanwezige personen op een beperkt oppervlak. De wens om een open gebouw te realiseren, moest daarom slim worden gecombineerd met de eisen aan brandveiligheid. Over het algemeen bleken verticale brandcompartimenten hier het meest effectief. ‘Het brandwerende glas had verschillende extra functionaliteiten zoals geluidswerend, of balvast in de gymzaal’, geeft Hornsveld aan. ‘En ik wilde dat alle beglazing zo blank mogelijk zou zijn.’ Uiteindelijk zijn de meeste glassamenstellingen gebaseerd op een Contraflam Lite 60 minuten brandwerende ruit.

Renovatie

Voor de renovatie was een rigoureuze aanpak nodig. Het binnenhof werd leeggehaald en de oorspronkelijke gevels werden onder het stucwerk vandaan gehaald. Zelfs de boogjes erboven kwamen terug. ‘Geen eis van de welstandscommissie, maar een eigen besluit van het schoolbestuur, dat daar ook het geld voor uittrok’, vertelt Hornsveld. In de gangen is al het stucwerk verwijderd en vanaf de ruwe steen opnieuw aangebracht. De vloer is door een nieuwe betonvloer vervangen. De houten verdiepingsvloeren zijn met akoestische vloerplaten bekleed. Andere akoestische maatregelen zijn de geluidisolerende ramen in de gangwanden naar de lokalen, en de geluidabsorberende prikborden die de galm verminderen. Wellicht de grootste akoestische uitdaging was de gymzaal. Om die goed geluidsdicht te krijgen is het doos-in-doos principe aangehouden. Er is alles aan gedaan om geen akoestische verbindingen te krijgen. ‘Bij iedere klus moest bij wijze van spreken een opzichter staan’, verzucht Hornsveld. ‘Weinig mensen hebben ervaring met geluid’.

Gymzaal

Ondanks de akoestische eisen aan de wanden van de gymzaal kwamen hier, omwille van het licht en de transparantie, ramen in. ‘Het is mooi als je in en uit kan kijken. En het brengt daglicht binnen,’ zegt Hornsveld. Omdat de gymzaal ook een brandcompartiment vormt, moesten de ramen tevens 60 minuten brandwerend zijn. Tenslotte moest het glas nog ‘balvast’ zijn. Sales engineer Casper Wisznievski van Vetrotech Saint-Gobain vertelt erover: ‘Onze Contraflam Lite 60 beglazing is getest als balvast. Maar hier kwam een extra eis van een geluidswering van 51 decibel bij.’ Dat glas ligt niet op de plank en er werd een speciale samenstelling voor geproduceerd. Die bestaat uit een geluidswerende buitenruit en een Contraflam Lite 60 binnenruit die is aangepast. Er is een extra geluidsreductie bereikt door twee ruiten van gehard glas, die in de Contraflam Lite samenstelling opgenomen zijn, te lamineren met een Silence-folie. De totale samenstelling van de brand- en geluidsisolerende balvaste ramen is inclusief spouw vijf centimeter dik. Drie bruggen verbinden de verdieping met de gymzaal. De omhulling ervan bestaat uit brand- en geluidswerende glazen wanden en daken. Hier wordt de grootste geteste brandwerende ruit; met afmetingen van 2300 bij 3800 millimeter, toegepast.

Gangwanden en kantinewand

De leslokalen kregen ramen in de gangwanden. Alweer een manier om het schoolgebouw overzichtelijker en transparanter te maken. Deze ramen zijn geluidswerend en 60 minuten brandwerend. De gangen zijn ruimer geworden, onder andere met openingen in de oude gevel naar het binnenhof. Dit binnenhof en de karakteristieke met hout beklede gymzaal zijn een belangrijk oriëntatiemiddel. Iemand die voor het eerst in het gebouw rondloopt, kan de gymzaal gebruiken om zich te oriënteren. De afscheiding van de gang in de oostvleugel met de kantine, opnieuw een brandcompartiment, bestaat helemaal uit brandwerende beglazing.

De brandwerende beglazing is verfraaid met een decoratieve folie met historische portretten van geleerden (links). Historische kruisroeden zijn behouden door het plaatsen van een brandwerend voorzetraam (rechts). Foto's: Hennie Raaymakers

Brochure Brandwerend glas in onderwijsinstellingen

De brochure laat zien hoe schoolgebouwen een eigentijdse en prettige leeromgeving vormen, zonder enige concessie aan de brandveiligheid. En gaat dieper in op de verschillende eisen die gesteld worden aan brandwerende beglazing in schoolgebouwen en de verschillende typen brandwerend glas die beschikbaar zijn. De brochure is te downloaden via www.vetrotech.com/ned/downloads.aspx

De brandwerende ruiten zijn verfraaid met een decoratieve folie met historische portretten van geleerden. De Contraflam Lite beglazing is ook getest met dit soort folies, die er achteraf opgeplakt worden. Wisznievski stelt tevreden vast: ‘Het brandwerende glas maakt veel leuke en speelse dingen mogelijk.’ Nogal wat van de beglazing bevindt zich op loophoogte en heeft veel te verduren van de leerlingen die niet zachtzinnig aanwezig zijn. Wat dat betreft hebben de Contralam Lite ruiten als voordeel dat ze met gehard glas opgebouwd zijn. Dat is minder breukgevoelig dan ongehard glas en dat maakt een groot verschil in een omgeving met ruwe pubers.

Voorzetramen

Betrokken partijen

Opdrachtgever: Onderwijsstichting Esprit, Amsterdam

Architect: MAX Architectuur, Amsterdam

Aannemer: Heijmerink Bouw BV, Bunnik

Adviseur: IBS Consultants, Zwijndrecht & DGMR, Arnhem

Gevelbouwer en fabrikant stalen ramen: MHB, Herveld

Leverancier brandwerende beglazing: Vetrotech Saint-Gobain

Een behouden historisch detail zijn de ramen met kruisroeden in de oude binnenhofgevel. De sponningen voor enkelglas zijn eenvoudigweg niet geschikt om 60 minuten brandwerende beglazing in te vatten. En een nieuw raam met opgeplakte roeden leek Hornsveld geen esthetische oplossing. Daarom werd de brandscheiding gerealiseerd met voorzetramen. Omdat zowel de hoogte als de breedte van de ramen aanzienlijk zijn, gaat het om grote en ook zware ruiten. ‘Niet iedere beglazing is getest en dus geschikt voor dit soort grote afmetingen’, vertelt Wisznievski. Maar de vierzijdig ingeklemde Contraflam Lite 60 beglazing in houten kozijnen is dat in deze afmetingen wel. Vóórdat de voorzetramen werden geplaatst heeft men eerst de ramen goed gereinigd en indien nodig geverfd. ‘Want daarna kom je er eigenlijk niet meer bij’, zegt Hornsveld.

Conclusie

De renovatie van het Cartesius Lyceum in Amsterdam is een voorbeeld dat laat zien hoe krappe, onoverzichtelijke en donkere schoolgebouwen succesvol getransformeerd kunnen worden. Het blijkt heel goed mogelijk om een brandveilig gebouw te ontwerpen dat ook ruim, licht, overzichtelijk en eigentijds is. De brandwerende beglazing is indien nodig uit te voeren als geluidsdempende en balvaste beglazing. De brandwerende beglazing moet getest zijn in alle toepassingen, dus ook in grote afmetingen en met achteraf aangebrachte folies. Brandwerendglasleverancier Vetrotech Saint-Gobain beschikt over testrapporten voor de meest uiteenlopende situaties en heeft de know-how om in alle mogelijke situaties een passende oplossing te adviseren.

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners