Haal de toiletten uit de taboe sfeer

E-mailadres Afdrukken

Van kleine kleutertoiletjes tot rijen met hokjes op de hogeschool, veel leerlingen vinden schoolwc’s vies. Waarom is het zo moeilijk de toiletten schoon te houden en wat is eraan te doen? Toiletprof Johan Molenbroek van de TU Delft en industrieel ontwerper Renate de Bruin vinden het tijd om het taboe te doorbreken.  


Leerlingen klagen regelmatig, maar één onderwerp is de onbetwiste kampioen: vieze schoolwc’s. Uit een onderzoek van LAKS uit 2016 blijkt dat 40% van de middelbare scholieren ontevreden is over de toiletten op school. In het praktijkonderwijs is dat zelfs meer dan de helft. Smerige wc’s, het lijkt een onoplosbaar probleem. Waarom blijft het zo moeilijk om de potten schoon te houden, en wat is eraan te doen?   

Johan Molenbroek (65) is net afgezwaaid als universitair hoofddocent aan de TU Delft. Als ergonoom begeleidt hij al dertig jaar toiletprojecten, en staat bekend als toiletprof. Ook voor industrieel ontwerper Renate de Bruin (41) vormen wc’s een rode draad in haar carrière. Momenteel werkt ze aan een nieuw ontwerp voor toiletten op de basisschool. ‘Ik ben bovenmatig geïnteresseerd in iedere wc waar ik kom’, zegt ze. ‘Laatst was ik weer foto’s aan het maken van een toilet. ‘Mam’, riep mijn dochter gegeneerd, ‘niet doén!’’
 
Groot taboe en weinig onderzoek
Wc’s zijn nog steeds een groot taboe, merkten beide onderzoekers. Zo werkten ze samen aan een internationaal onderzoek naar het ideale toilet voor ouderen. ‘Je moet mensen dan daadwerkelijk op het toilet zetten met de broek naar beneden. Buitenlandse onderzoekers vonden dat erg lastig,’ vertelt de Bruin. Ook het verschil in toiletgang tussen mannen en vrouwen is weinig onderzocht. Zo vertelt Molenbroek over hoe de vorm van een urinoir voor spetters kan zorgen. ‘Ik heb nog nooit een artikel gelezen waarin dat onderzocht wordt.’    

Het taboe verklaart waarom er weinig onderzoek naar wc’s is gedaan. ‘Ze zijn al honderd jaar hetzelfde’, roept Molenbroek uit. In 300 voor Christus kende men al spoeltoiletten, de Grieken en Romeinen lieten hun wc’s voorverwarmen. Tijdens de Middeleeuwen verdween veel van die kennis, totdat in 1851 in Londen de wereldtentoonstelling werd georganiseerd. ‘Men bedacht dat het een rotzooi zou worden als er geen wc’s voor de miljoen bezoekers waren. Toen verschenen de eerste openbare spoeltoiletten’. Sindsdien is het ontwerp vrijwel hetzelfde gebleven.

Ongezond om op te houden
Scholieren vinden de wc’s vaak vies. Sommigen mijden de schooltoiletten zelfs helemaal. Uit Zweeds onderzoek blijkt dat een kwart van de scholieren tussen de 13 en 16 jaar nooit naar de wc gaat om te urineren, en dat 80% het toilet mijdt om te poepen. ‘En dat terwijl het ontzettend ongezond is om de hele dag je plas op te houden’, zegt De Bruin. Molenbroek knikt. ‘Als ik het studenten vraag, zeggen ze: ik ga het liefst naar een toilet waarvan ik weet dat mijn moeder het schoongemaakt heeft.’

Er bestaan nauwelijks normen voor toiletten op school. Alleen een vuistregel voor het aantal toiletten per klas en een kwaliteitskader. Daarin staat bijvoorbeeld dat hangtoiletten makkelijker zijn voor schoonmakers en dat de vloer urinedicht dient te zijn, maar er is niets wettelijk vastgelegd. ‘Als onderzoek zou aantonen dat kinderen ziek worden van de wc of een infectieziekte krijgen na toiletbezoek, wordt er misschien wat aan gedaan’, zegt Molenbroek. 
 

TIPS

  • Plaats de toiletten niet gezamenlijk op een anonieme plek, maar bijvoorbeeld met zicht op de kantine of hal. Biedt wel privacy.
  • Ontwerp een toilet naar de behoeften van nu (privacy, ruimte voor overpakken tas, omkleden, opmaken) en maak verschil tussen jongens en meisjes. Overweeg een urinoir.
  • Geef een cursus toilet poetsen (basisvaardigheid, begrip voor werk schoonmakers, opheffen taboe).
  • Maak leerlingen zelf verantwoordelijk voor de WC’s en organiseer een wedstrijd: wie heeft de schoonste? En laat scholieren meedenken over het ontwerp en inrichting van het toilet.
  • Zorg voor een frisse (citroen) geur. Met een dichte vloer (zonder voegen) voorkom je stank.
  • Zorg voor schoonmaakmiddelen in het toilet, zodat leerlingen het schoon achter kunnen laten.
  • Maak de toiletten onderdeel van je PR, net als Schiphol dat doet; die spoelen automatisch door, geven veel privacy en worden vaak schoongemaakt.
  • Echt onderscheidend zijn? Experimenteer met twee toiletten per lokaal. Dit past in de ontwikkeling van openbare toiletten en badhuizen bij de oude Romeinen, naar een eigen douche en toilet in iedere studentenkamer.

Positief gedrag uitlokken
Maar, zeggen de onderzoekers, regels zijn niet de oplossing. Dat moet komen door gedragsverandering. Viezigheid trekt viezigheid aan, zoveel is bewezen door de broken window theory, legt De Bruin uit. Zodra er eenmaal wc-papier op de grond ligt, denken mensen dat ze er troep mogen maken. ‘Mensen zijn vreselijk lui’, zegt ze. ‘Als er losse papieren handdoekjes zijn, komen die op de grond terecht.’ Enerzijds is dan de truc om rommel zo snel mogelijk weg te halen, maar anderzijds kun je met een goed ontwerp het gedrag van mensen ook sturen.

‘Hoe vaak gebeurt het dat je doorspoelt, maar er toch wat in het toilet blijft liggen, bijvoorbeeld  omdat de waterdruk te laag is?’, vraagt De Bruin. ‘Je moet dan lang wachten voordat de spoelbak gevuld is, terwijl je die tijd vaak niet hebt. De volgende die de wc in loopt, ervaart het als heel vies, terwijl het misschien alleen een wc-papiertje is. Dat kun je verhelpen door in het toilet middelen aan te bieden om het zelf schoon te maken. Die zijn er vaak niet.’   

Uit de anonimiteit
Volgens Molenbroek en De Bruin hebben vieze wc’s vaak te maken met sociaal gedrag. ‘Wat mensen doen op het toilet hangt af van de context’, legt Molenbroek uit. ‘Als je in het vliegtuig naar de wc gaat, ziet iedereen je gaan. En iedereen weet waar je in het vliegtuig zit. Je bent dan sneller geneigd om het netjes achter te laten. In een trein of op school ben je meer anoniem, met alle gevolgen van dien.’

Om het probleem rond de vieze toiletten op te lossen, besloot basisschool de Cocon in Alkmaar in overleg met haar leerlingen om iedere klas twee wc’s toe te wijzen: één voor de jongens en één voor de meisjes. De leerlingen mogen het toilet zelf inrichten, maar zijn ook verantwoordelijk voor het schoonmaken. ‘Door het persoonlijk te maken, hef je de anonimiteit op’, beaamt De Bruin. ‘Je vervuilt je eigen nest niet, dat is het idee. Op een basisschool is dat natuurlijk makkelijker te organiseren dan op een middelbare school.’

Aanleiding tot gerotzooi
Door anonimiteit ontstaat viezigheid, maar aan de andere kant moeten toiletten juist wel voor privacy zorgen. Want ook een gebrek aan privacy is voor leerlingen een reden om de wc’s op school te mijden. ‘De toiletten op scholen zijn vaak van elkaar gescheiden door een schotje’, zegt Molenbroek. ‘Je kunt er zo boven of onderdoor klimmen.’ De Bruin: ‘op die manier is het makkelijk om een mobiele telefoon onder een schot te houden en foto’s te maken. Dat kun je alleen voorkomen door wc’s die je helemaal kunt afsluiten.’ Die belangen moeten tegen elkaar afgewogen worden: gesloten wc’s met het risico dat iemand de deur bekladt, of open wc’s die misschien makkelijk schoon te maken zijn, maar te weinig privacy bieden en aanleiding geven tot gerotzooi.  

Mooie PR
De ontwerpers en bureaus die toiletten maken en plaatsen, houden zich zelden bezig met de beleving en het gedrag van scholieren. Bij de keuze voor wc’s wordt vaak uitgegaan van standaards en naar wat makkelijk schoon te houden is, in plaats van hoe de inrichting het gedrag van leerlingen kan beïnvloeden. ‘Ik kan me goed voorstellen dat een school liever geld besteedt aan een nieuw leerplein dan aan de renovatie van toiletten’, zegt De Bruin. ‘Je leidt ouders niet rond op de toiletten, terwijl dat juist goed zou kunnen. Mensen realiseren zich niet hoeveel tijd ze op de wc doorbrengen. Doorbreek het taboe, maak de wc bespreekbaar en zet ze juist wél in de promotiefolder van je school.’

Dit artikel is geschreven door Nienke Zoetbrood, student masteropleiding journalistiek UVA

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

December uitgave

Partners