Digitale revolutie (1): Hoe profiteren leerling en docent zo optimaal mogelijk van nieuwe ict-ontwikkelingen?

E-mailadres Afdrukken

Indirect oefenen nieuwe technologische ontwikkelingen een grote invloed uit op ons onderwijs. Leren en studeren lijken bijna niet meer mogelijk zonder gebruik te maken van allerlei ict-hulpmiddelen. In de backoffice lijkt het onderwijsproces al bijna geheel geautomatiseerd. Lesroosters, registratie ziekteverzuim, cijferadministratie, leerlingvolgsystemen, en in iets mindere mate elektronische leeromgevingen, zijn vrijwel binnen iedere onderwijsinstelling gemeengoed. Ook in de les wordt steeds meer gebruik gemaakt van allerlei slimme apparaten, zoals digitale schoolborden, laptops, tablets en zelfs smartphones. Het onderwijs heeft daarvan geprofiteerd, maar zou er zeker nog veel meer uit kunnen halen, vindt onderwijsadviseur en onderzoeker John van Dongen. In een serie van drie artikelen gaat hij in op mogelijkheden en methoden, om scholen en docenten zo optimaal mogelijk te laten profiteren van deze nieuwe ontwikkelingen.

De afgelopen jaren zijn er zowel zichtbare, als minder zichtbare veranderingen opgetreden binnen de klaslokalen van onze (VO)- scholen. Van de zichtbare veranderingen is daarvan het digitale schoolbord op dit moment misschien wel het meest tastbare voorbeeld. Digitaal toetsen is minder zichtbaar aanwezig, maar zal minstens net zo`n belangrijke verandering binnen het onderwijsleerproces teweegbrengen. Inmiddels staat er gemiddeld één digitaal schoolbord in één op de zes lokalen in het voortgezet onderwijs. Het is de verwachting dat scholen in de nabije toekomst nog verder zullen investeren in de aanschaf van deze interactieve borden. Deze ontwikkeling is een bewijs van het algemeen geaccepteerde succes van de digitale borden. Ze spelen een grote rol in de onderwijskundige processen in de school. Maar volgens John van Dongen gebruiken veel docenten in didactische zin maar een fractie van de mogelijkheden. “Ik zie dat veel docenten het bord gebruiken zoals ze voorheen gebruik maakten van het whiteboard of het krijtbord. Dat is jammer, want het kan in potentie veel meer. Je kunt leerlingen immers direct betrekken bij vraagstukken en eventueel meteen feedback geven. Dat biedt veel didactische kansen voor zowel de docent als de leerling.”

Vier ontwikkelingsstadia

De wijze waarop de digitale schoolborden op dit moment worden ingezet binnen de lessen, is kenmerkend voor de wijze waarop docenten en scholen op dit moment worstelen met het ontdekken van de nieuwe mogelijkheden om ict te laten bijdragen aan het leerproces van leerlingen. In die ontdekkingstocht zijn vier ontwikkelingsstadia te onderscheiden:

  1. installatie (realiseren van een toereikende infrastructuur);
  2. administratief en professioneel gebruik (cijferinvoer, e-mail, communicatie, lesvoorbereiding);
  3. integratie binnen het curriculum (traditionele opvattingen, oude wijn in nieuwe zakken);
  4. innovatie van onderwijs (leerling georiënteerd onderwijs).

Iedere Nederlandse school voor voortgezet onderwijs en iedere docent heeft de eerste twee stadia geadopteerd. De meeste scholen zitten in hun ontwikkeling bij het derde punt. Relatief weinig scholen lijken zich al op het laatste punt, innovatie van het onderwijs, te richten. “Voor die laatste stap moeten docenten de didactische mogelijkheden en kansen van nieuwe ICT-toepassingen leren zien, deze zelf willen ervaren en tenslotte de bereidheid krijgen om hiermee aan de slag te gaan.”

Katalysator voor onderwijsvernieuwing en -verbetering.

Bij de aanschaf van digitale hulpmiddelen, zoals digitale schoolborden, maar ook bijvoorbeeld tablets, laptops of digitale toets pakketten, heeft men op scholen, zeker in eerste instantie, vooral aandacht voor de financiële consequenties, de technische randvoorwaarden en de opleiding van de docenten om de apparaten te kunnen bedienen: de knoppencursus (instrumentele vaardigheden).

Logisch, want op het eerste gezicht lijken de meeste digitale hulpmiddelen bij uitstek geschikt voor directe instructie door de docent. Het digitale schoolbord, de aanschaf van een digitaal toets pakket, tablet of laptop, lijkt daarmee met name interessant voor scholen die een klassikale en docentgeoriënteerde aanpak voorstaan. Docenten zullen immers een nieuwe ICT-toepassing sneller omarmen als die aansluit bij hun actuele onderwijsgedrag.

In heel veel klaslokalen is tegenwoordig een digtaal schoolbord aanwezig. Toch worden deze vaak nog
gebruikt als beamer of tv en worden de interactieve
mogelijkheden van het bord nauwelijks benut.

Maar zo`n bord, digitaal toets pakket of laptop en tablet, biedt natuurlijk ook didactische mogelijkheden die het geschikt maken voor leerling-georiënteerd werken, maatwerk en andere moderne opvattingen over onderwijs. Uit vergelijkende studies blijkt, dat docenten, die moderne opvattingen hebben over onderwijs, eerder geneigd zijn om moderne ICT-middelen te gebruiken. Voor succesvol gebruik van digitale hulpmiddelen is het dus van enorm belang om de opvattingen en ideeën van de docenten in de school te kennen. “Als je dat weet, begrijp je ook dat de introductie van welk digitaal hulpmiddel dan ook, niet alleen op basisniveau – de technologie in de klas – een kwaliteitsimpuls kan opleveren, maar ook op metaniveau”, aldus van Dongen. “Indien scholen, op basis van gewenste didactische veranderingen binnen het leerproces, vooral vanuit de onderwijsvisie, besluiten om digitale hulpmiddelen aan te schaffen, zou dit het aangeboden onderwijs en de leercultuur binnen de school enorm kunnen versterken.”

Didactische kansen voor docenten en leerlingen

De didactische potentie van bijvoorbeeld digitale schoolborden wordt door de schoolleiding algemeen beschouwd als het terrein van de docenten, die dat naar eigen goeddunken moeten invullen.

“Digitale schoolborden, in combinatie met internet, bieden de mogelijkheid om aan te sluiten bij de actualiteit en een beroep te doen op meerdere zintuigelijke ervaringen. Dat biedt veel didactische kansen voor zowel de docent als de leerling. Maar je kunt en mag van de meeste docenten niet verwachten dat ze die ontdekkingstocht op eigen houtje gaan ondernemen. Een schoolleiding heeft naar mijn idee dus beslist een rol bij professionalisering van de docenten.”

Het houdt niet op als scholen ervoor zorgen dat de docent zich vertrouwd voelt met het instrument en dit goed kan bedienen. Pas als extra ondersteuning wordt gegeven door de betrokken docenten niet alleen ICT-vaardigheden aan te bieden binnen professionaliseringstrajecten van de school, maar ook didactische ondersteuning, zullen de aangeschafte digitale hulpmiddelen hun belofte volledig waarmaken. “Door de potentie van digitale hulpmiddelen als instrument, een goede knoppencursus en aanvullende technische ondersteuning, is er in feite geen belemmering om iets te gebruiken. Maar pas als de scholen goed leiderschap tonen en de meerwaarde in didactische zin duidelijk kunnen maken, zal blijken dat bijvoorbeeld het digitale schoolbord of de tablet meer kan zijn dan oude wijn in nieuwe zakken.”

Meer informatie

Voor meer informatie over dit artikel kunt u contact opnemen met John van Dongen, E: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. , W: www.edutactiek.nl, M: 06 - 198 85 195.

Deel dit artikel op:

 

Reacties 

 
#2 John van Dongen 23-11-2012 18:55
Hoi Jan Willem,

Ik ben het wel deels met je eens. Toch denk ik echt oprecht dat zo'n digibord veel meer didactische mogelijkheden biedt dan veel collega's denken. Als je eventueel meer wilt weten over mogelijkheden en ervaringen die mensen ermee hebben opgedaan in de echte les, dan kan ik je in contact brengen met een wiskunde docent uit Limburg. Hij kan, veel beter dan ik, je uitleggen mbv praktijkvoorbee lden wat het bord hem oplevert en kost.
Je kunt me gewoon even een mailtje sturen ( zie onderaan artikel) , dan regel ik dat meteen voor je.
Mvg. John van Dongen
Citeer
 
 
#1 Jan Willem Eckhardt 20-11-2012 19:43
Zo lang de basis van het onderwijs nog is: "Een leraar staat voor de klas een presentatie te geven" , maakt het niet uit hoe het digibord wordt ingezet.

Voordelen nu zijn vooral:
- Je hebt onbeperkt bordoppervlak. Natuurlijk sla je wel eens een pagina om, maar als het moet kun je ook zo weer 10 pagina's terug.
- Animaties en filmpjes in plaats van een tekening om iets te verduidelijken.

Maar wat zou je nog meer willen als leraar? Iedereen een stemkastje geven en met multiple-choice gaan werken?
Strak voorbereide powerpoints in plaats van handgeschreven aantekeningen? Of 30 kinderen die het digibord tegelijk gaan gebruiken?
Met de ban op telefoons binnen schoolgebouwen worden hier heel veel interactieve mogelijkheden teniet gedaan.

Wat ik alleen zo graag eens zou zien, zijn praktijkvoorbee lden. Lesvoorbereidin gen, video's uit het klaslokaal, en commentaar van degenen die in de voorhoede bezig zijn.
Citeer
 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners