Jaap Westbroek: "Esloo Praktijkonderwijs dient hoger doel in Haagse probleemwijk Laak Noord"

E-mailadres Afdrukken

Naast de vier grote krachtwijken in Den Haag heeft de gemeente Laak Noord bestempeld als een eigen vijfde krachtwijk. De wijk kent al langere tijd veel sociale problematiek terwijl de wijk in de afgelopen 20 jaar veranderd is van een wijk waar de bevolking grotendeels geboren is in de wijk naar een wijk met meer dan 51 nationaliteiten. Sinds een jaar is het gloednieuwe schoolgebouw van Esloo Praktijkonderwijs een kloppend hart voor de wijk. Tweehonderd kinderen volgen er praktijkonderwijs. Jaap Westbroek was tot januari 2007 directievoorzitter van Esloo Onderwijsgroep en stond aan de wieg van het nieuwe gebouw. Nu is hij wijkregisseur en heeft hij de ambitie om heel de wijk Laak Noord slimmer en lerender te maken, beter op de kaart te zetten, te emanciperen. “Als je kinderen wilt opleiden tot burgers die zich in de samenleving kunnen redden, dan moet je ook hun omgeving bij de hand nemen. Om het “wij gevoel” te stimuleren zijn een logo en een vlag ontworpen, waar alle 51 nationaliteiten zijn verenigd.”

Wijkregisseur Jaap Westbroek samen met de bewoners op het speelveld van de kleuterschool. De speciaal ontworpen vlag symboliseert de 51 verschillende nationaliteiten die in de wijk wonen.

Jaap Westbroek is voormalig directievoorzitter van Esloo met zes scholen in Den Haag en Voorburg (www.esloo.nl). Een van de scholen is Esloo Praktijkonderwijs. Westbroek vindt dat onderwijs deel moet uitmaken van het maatschappelijk leven. Een schoolgebouw moet dus centraal staan in de wijk en niet in de periferie van de stad worden neergezet. Die visie heeft een belangrijke rol gespeeld bij de bepaling van de plek van het schoolgebouw van Esloo Praktijkonderwijs en de rol van de school in de wijk. Laak Noord staat in Den Haag bekend als een probleemwijk met veel overlast door criminaliteit. Vanwege de betaalbare kleine woningen woont er een behoorlijk aantal armere, sociaal minder sterke mensen en een groot aantal migranten. Bovendien is het gebied geïsoleerd vanwege zijn ligging tussen aan de ene kant een breed kanaal en aan de andere kanten twee drukke verkeersaders. Door al deze factoren wordt Laak Noord gekenmerkt als een wijk met weinig interne kracht, zwakke groepen en weinig zelfstandig vermogen. Het is op zijn minst opmerkelijk dat in deze wijk het nieuwe gebouw van Esloo Praktijkonderwijs is neergezet. “Onze opdracht is om de leerlingen zoveel mogelijk te laten leren, zodat ze zo goed mogelijk in de samenleving kunnen functioneren op basis van wat hun mogelijkheden zijn. Dat gaat veel verder dan functietraining en pamperen met een houding van ‘meer wordt het toch niet met een laag IQ’.”

Ambitie

Het nieuwe pand van Esloo Praktijkonderwijs ligt midden in de Haagse wijk Laak Noord.

Vaak wordt gedacht dat een laag IQ een biologische oorzaak heeft. Sociale omstandigheden kunnen echter ook een oorzaak zijn voor een lage intelligentie. Daarvan was sprake bij de groep leerlingen die in Laak Noord onderwijs zouden gaan volgen bij Esloo Praktijkonderwijs. “Wij zijn een school voor minder getalenteerde leerlingen en die bleken voor een deel ook nog eens uit een gedepriveerd milieu te komen. Dus dat versterkt elkaar. Alles wat de kinderen op school leren zijn ze kwijt zodra ze naar buiten gaan, omdat daar een cultuur heerst die absoluut onvoldoende is gericht op leren. Wij hebben toen als directie en als school gezegd dat we in het belang van onze leerlingen ook een bijdrage moeten leveren om de buurt op orde te krijgen. Dus de school heeft de ambitie op zich genomen om de buurt op te knappen.”

Initiatieven uit de wijk

Samen met adviesbureau M3V en architectenbureau Topos zijn docenten en schooldirectie aan het werk gegaan om daarvoor een nieuw schoolgebouw met een andere onderwijskundige inrichting te ontwikkelen. Vanuit de algemene directie zijn partners in de wijk gezocht en is een overleg in het leven geroepen met drie belangrijke maatschappelijke organisaties (zorginstelling Florence, welzijnsinstelling MOOI en woningcorporatie Staedion) om te overleggen hoe de leefbaarheid in Laak Noord kan worden verbeterd. Dat overleg heeft – na een aantal jaren met de nodige tegenslagen – geleid tot een concreet initiatief om Laak Noord in ontwikkeling te brengen. Westbroek heeft steeds dat overleg geleid, dus ook nadat hij Esloo in januari 2007 had verlaten. De gemeente Den Haag heeft medio 2008 besloten het initiatief te ondersteunen en dat heeft per 1 januari 2009 geresulteerd in het inrichten van een stuurgroep voor Laak Noord waarin de gemeente en de vier maatschappelijke organisaties zitten en in het aanstellen van Jaap Westbroek als wijkregisseur.

Laak Noord Scoort

Laak voldoet niet aan de criteria om als krachtwijk te worden aangemerkt. Desondanks heeft de gemeente Den Haag besloten om het initiatief van de maatschappelijke organisaties in de wijk te ondersteunen en Laak Noord een aparte plaats op de gemeentelijke agenda te geven. Er zijn vijf businesscases gedefinieerd die tezamen een integrale aanpak van de wijk bewerkstelligen. Die cases zijn bedacht door de maatschappelijke organisaties die aan de basis stonden van het idee om Laak Noord uit het slop te trekken. Ieder van die organisaties is verantwoordelijk voor een businesscase: de gezonde wijk (Florence), de lerende wijk (Esloo), de participerende wijk (MOOI), de goedgebouwde wijk (Staedion) en de veilige en schone wijk (stadsdeeldirectie). Jaap Westbroek: “Het is mijn taak om leiding te geven aan het hele proces en de werkzaamheden van de mensen die de businesscases leiden te coördineren. We hebben bijvoorbeeld een dag georganiseerd over negatieve straatcultuur waar de school bij is betrokken maar ook de welzijnsinstelling en de politie. Verder heb ik als taak om Laak Noord op de kaart te zetten. Want er gebeuren heel leuke dingen in de wijk waarvan niemand weet dat dat in Laak Noord plaatsvindt. Er zijn sterke bewonersorganisaties, er is een moedercentrum dat heel erg aan de weg timmert en veel bekendheid geniet in het Haagse, de zorginstelling is zich sterk aan het ontwikkelen, de 50e Krajicek Playground is kort geleden in de wijk geopend. Al deze goede initiatieven versterken de wijk en dat moet ook leiden tot een imagoverandering. Daarom is er een logo voor de wijk ontworpen waarin alle 51 nationaliteiten die hier wonen zijn terug te vinden. En daar is ook een vlag van gemaakt. Op die manier schep je een band.”

De ‘lerende wijk’ in praktijk

Wetenschappelijke ondersteuning

In wetenschappelijke kringen is Laak Noord een belangrijk project. De ontwikkelingen in de wijk worden nauwlettend gevolgd door Europese wetenschappers, verenigd in de European Foundation on Social Quality (www.socialquality.org), een organisatie waar Jaap Westbroek bestuurslid van is. De ESFQ ontwikkelt indicatoren hoe sociale kwaliteit gemeten kan worden en is juist zeer geïnteresseerd hoe dat in stedelijke contexten gerealiseerd kan worden. Het netwerk van sociale wetenschappers in Europa heeft veel contacten in andere delen van de wereld, m.n. in Azië. Het onderzoek in Laak Noord geldt voor hen als een frame of reference voor het denkproces over urban development. Verder organiseert de EFSQ samen met andere onderzoeksinstellingen in Den Haag een academisch consortium dat Laak Noord bij de aanpak ondersteunt en dat probeert de kennis die in Laak Noord opgedaan wordt overdraagbaar te maken.

Het gebouw van Esloo Praktijkonderwijs brengt ‘de lerende wijk’ al in praktijk. De school staat midden in de wijk en heeft niet alleen een functie voor de leerlingen. Op de begane grond is een lange winkelstraat gerealiseerd met een aantal leerwerkbedrijven, die toegankelijk zijn voor iedereen. Wijkbewoners kunnen daar terecht om in het door leerlingen gerunde restaurant iets te eten of te winkelen. “De winkelstraat is zo gebouwd dat het toch vrij beschermd is. Het blijft tenslotte een school. Maar de buitenwereld kan naar binnen en binnen heeft contact met buiten. We hebben een tuinafdeling met plantenwinkel, een drukkerij, een kledingwinkel, een fietsenmakerij. En daar wordt niet voor de flauwekul een beetje geoefend, maar daar worden dingen gedaan die echt worden verkocht. De tuinafdeling doet bijvoorbeeld plantsoenonderhoud en zorgt met de kerstdagen voor de aankleding van een van de ministeries. In de drukkerij wordt het PvdA-blad gedrukt. Dus er gebeurt echt iets, er komen mensen over de vloer en dat is wat je graag wilt.”

De eerste en tweede verdieping zijn niet voor iedereen toegankelijk. Daar zijn leerdomeinen gevestigd waar de kinderen in een veilige omgeving taal en rekenen krijgen. Helemaal boven in het gebouw is een huis nagebouwd, compleet met zitkamer, keuken, slaapkamer en douche. “Kinderen leren daar hoe een huis werkt. Want de meeste leerlingen hebben van huis uit nooit geleerd hoe dat moet. Hoe je moet schoonmaken, bed opmaken, hoe de douche werkt, de was doen. Als ze straks uit huis de samenleving in gaan weten ze in ieder geval hoe dat moet.”

Verbindingen in de wijk

Het schoolgebouw van Esloo Praktijkonderwijs is de eerste stap geweest om in samenwerking met andere maatschappelijke organisaties een voorzieningenhart te maken voor de wijk. De volgende stap is dat De Wenckebach, nu nog een gesloten zorginstelling voor ouderen van Florence verbouwd gaat worden. Het krijgt dezelfde openheid als de school, waardoor het toegankelijk wordt voor buurtbewoners als centrum om activiteiten te organiseren en als gezondheidscentrum. Jongeren van Esloo Praktijkonderwijs, van ROC Mondriaan en van de Haagse Hogeschool gaan er stage lopen. De vaste bewoners van het gebouw zullen meer bij de wijk worden betrokken zodat hun isolement wordt doorbroken. “De openheid die we in de school hebben willen we ook in dat gebouw hebben. Dan komt daar een hele andere sfeer dan in zo’n saaie zorginstelling en dan gaan er dingen gebeuren. Dan komt er beweging, en dat is wat je graag wilt. Dat er verbindingen komen in de wijk.”

Maatschappelijk initiatief

Initiatieven om wijken te verbeteren gaan vrijwel altijd uit van gemeentelijke overheden. Het bijzondere in Laak Noord is dat het initiatief daar afkomstig is van een aantal maatschappelijke organisaties. Jaap Westbroek denkt dat het proces inmiddels onomkeerbaar is. “Laak Noord wil slagen. De wijk wil een voorbeeld zijn van hoe het complexe proces van integrale samenwerking tussen maatschappelijke organisaties onderling en van de samenwerking met de gemeente in een intensieve samenspraak met de bewoners aangepakt en gerealiseerd kan worden. En dat begint vorm te krijgen. Er is een vlag, er is een wijklied, het is iets van ons. Laak Noord is een gevoel geworden.”

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Juni uitgave

Partners