Ed Peters en Barrel Ripper: “Eindhoven op koers met Duurzaam Integraal Huisvestingsplan voor onderwijs”

E-mailadres Afdrukken

De schoolbestuurders VO en VSO in Eindhoven hebben onlangs onderling en met de gemeente afspraken gemaakt over hun onderwijshuisvesting tot 2026. Het door wethouder Mary-Ann Schreurs ingediende Integraal Onderwijshuisvestingsplan (IHP) 2014-2026 werd unaniem vastgesteld door de Eindhovense gemeenteraad. Opmerkelijk in dit huisvestingsplan is dat de schoolbesturen meewerken aan een scenario, waarbij in eerste instantie niet wordt ingezet op nieuwbouw, maar op levensduurverlenging van bestaande schoolgebouwen via een zogenaamde upgrade of transformatie.

Wij spraken met zelfstandig adviseur Ed Peters en Barrel Ripper van Matrix Onderwijshuisvesting, die respectievelijk als bestuursadviseur en procesmanager nauw betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van dit opmerkelijke huisvestingsplan. Belangrijkste kenmerk van dit IHP is, volgens beide heren, dat er een brug geslagen wordt tussen investeren en exploiteren. Beslissingen over investeringen worden gebaseerd op basis van 'total cost of ownership'. Cruciaal voor de totstandkoming van het IHP was de bereidheid van schoolbestuurders om met elkaar afspraken te maken over de verdeling van het aantal leerlingen over de verschillende scholen voor een periode van twaalf jaar.

Capaciteit van huidige gebouwen
Volgens Ed Peters is de basis van de constructieve samenwerking tussen de gemeente en de schoolbesturen gelegd in de afspraak om vanaf de start van het proces volledig transparant naar elkaar te zijn. Concreet betekende het dat er alleen werkgroep besprekingen waren met gezamenlijk deelname van schoolbestuurders/directieleden en leden van het projectteam IHP van de gemeente. Onder leiding van Barrel Ripper en in samenwerking met Ed Peters is binnen deze werkgroepen intensief samengewerkt aan een duurzame oplossing voor de uitdagingen binnen dit IHP. Voor alle partijen stond vast dat de visie op onderwijs en de kwaliteit van onderwijshuisvesting de grondlegger moet zijn van het huisvestingsplan. Belangrijke vraag vooraf van de schoolbesturen aan wethouder Schreurs was of de gemeente wel voldoende middelen beschikbaar had om haar eigen ambities met betrekking tot duurzaam en innovatief bouwen waar te kunnen maken in deze financieel minder florissante tijd. De wethouder maakte direct duidelijk dat discussies over normbedragen geen enkele positieve bijdrage leveren om tot een IHP te komen. "Vanuit meten is weten moeten we eerst eens op een rijtje zetten voor welk structureel leerlingenaantal we goede huisvesting moeten realiseren en wat de kwaliteit en de capaciteit van de huidige gebouwen is. Het terugdringen van overcapaciteit en het beperken van tijdelijke huisvesting betekent dat dit geld extra kan worden ingezet voor nieuwe projecten. Verder weten we met z’n allen dat de exploitatielasten gedurende de levenscyclus van een gebouw het veelvoud zijn van de investeringslasten. Door vanuit ‘total cost of ownership’ te redeneren komen schoolbesturen en gemeente tot andere en betere oplossingen om met de beschikbare middelen goede huisvesting te realiseren."

Kwaliteit van huidige gebouwen
Barrel Ripper: "Het eerste wat we hebben gedaan is via een nulmeting de kwaliteit van alle gebouwen in beeld te krijgen. Daarbij is niet alleen gekeken naar de technische staat van de gebouwen, maar ook naar duurzaamheid, toekomstwaarde en aspecten als veilige bereikbaarheid, parkeersituatie, flexibiliteit van het gebouw en onderwijskundige geschiktheid. Dit hebben we doeltreffend en snel kunnen doen door gebruik te maken van een speciaal door ons ontwikkelde onderwijshuisvesting objectenscan. Er is ook gekeken naar de huidige en toekomstige bezettingsgraad van de schoolgebouwen.
Door niet alleen naar de investeringen te kijken, maar ook naar de exploitatielasten hebben we onderzocht voor welke gebouwen dit financieel haalbaar moet zijn." De afspraak over de verdeling van de leerlingenaantallen heeft volgens Ed Peters het proces in een stroomversnelling gebracht. "Het betekent dat je weet waar welke vierkante meters nodig zijn. Het optimaliseren van de schoolomvang is ook vanuit onderwijskundig oogpunt een goede beslissing geweest van de Eindhovense schoolbestuurders. Er is een frictiepercentage afgesproken bovenop de berekende huisvestingcapaciteit. Dit geeft scholen ruimte om in elk geval binnen de IHP-periode fluctuaties in leerlingenaantallen zelf op te vangen. De totstandkoming van het IHP heeft mede aanleiding gegeven tot een fusievoorbereiding van twee VO-scholen: Lyceum Bisschop Bekkers en Christiaan Huygens College locatie Broodberglaan. Door de fusie kan de nieuwe school een ambitieus en breed onderwijsaanbod leveren op basis van een gezonde bedrijfsvoering. Via het akkoord is ook extra ruimte afgesproken voor de groei van het Novalis College, waardoor voor deze relatief kleine VO-school de toekomst beter gegarandeerd is."

Duiding van gebouwen
Aan de hand van de geaccordeerde leerlingenprognoses is voor de gehele IHP-periode van twaalf jaar per school de ruimtebehoefte bepaald en vergeleken met de aanwezige hoeveelheid m2 BVO. Door middel van de eerder omschreven objectenscan is verder bepaald welke score een schoolgebouw behaalt op verschillende criteria. Deze scores zijn onafhankelijk en meetbaar vastgesteld en per schoolgebouw met elk individueel schoolbestuur besproken. Nadat dit waardeoordeel was vastgesteld is per schoolgebouw aan de hand van de noodzaak samen met de schoolbesturen de prioritering in tijd bepaald en concreet voor elk schoolgebouw een realisatiejaar afgesproken. Elk schoolbestuur heeft individueel hierop kunnen reageren. Uiteindelijk is er een lijst van alle schoolgebouwen over de gehele afschrijvingsperiode plenair vastgesteld. Voor de scholen, die in de IHP-periode in aanmerking koamen voor nieuwbouw, upgrade of transformatie is de duiding per schoolgebouw met het daaraan gekoppelde waardeoordeel (conditiescore) de basis geweest voor de financiële rekenexercitie.

Upgrade en transformatie
Met de schoolbesturen is overeenstemming bereikt over de definitie van begrippen. Belangrijk daarin is dat zowel bij upgrade als transformatie sprake is van levensduurverlenging (met toekomstverwachting) in combinatie met de duurzaamheidsopgave. Daarbij is afgesproken dat schoolbesturen ook worden aangesproken op inzet van de door hen (opgebouwde) reserveringen voor uit te voeren groot onderhoud. Immers, door te investeren in het gebouw kan gepland groot onderhoud achterwege blijven. Bij transformatie ligt de verantwoordelijkheid voor bekostiging bij de gemeente, vergelijkbaar met de nieuwbouw. Bij upgrade is sprake van maatwerk met een nadrukkelijke gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Upgrade betekent dat je voor het einde van de levenscyclus van het gebouw investeert in een levensduurverlenging van 15 tot 20 jaar met als uitgangspunten frisse scholen klasse B en het streven naar de maximaal haalbare duurzaamheid. Een upgrade kan worden herhaald. Denk daarbij aan monumentale schoolgebouwen. Maar een upgrade kan ook worden gevolgd door een transformatie of nieuwbouw. Upgrade is dus steeds maatwerk.
Voor de structurele huisvestingsopgave wordt dus uitgegaan van het principe 'transformatie bestaande huisvesting, tenzij 'in plaats van per definitie 'vervangende nieuwbouw'. Dit principe is een verschuiving (verrijking) van inzicht ten opzichte van de vigerende verordening.

Visie op gebouwkwaliteit
Er wordt grote waarde gehecht aan het realiseren van kwalitatief goede schoolgebouwen. Enerzijds is die kwaliteit vastgelegd in het rapport duurzaamheid, waarin de ambities met betrekking tot de eisen aan het binnenklimaat en duurzaamheid concreet zijn vastgelegd voor zowel nieuwbouw als upgrade en transformatie. Maar de gemeente Eindhoven en de schoolbesturen zetten een belangrijke stap verder door de afspraak in de intentieovereenkomst dat zij maximaal gebruik gaan maken van de in de regio Eindhoven aanwezige kennis. Concreet betekent het de directe betrokkenheid van Kenniscentrum Ruimte-OK, de TUe en geselecteerde private partijen.

In dat opzicht is ook interessant dat in een pilot met Ruimte-OK, de TUe en de Van Kesselgroep met Energy Alert alle scholen gemonitord worden op energieverbruik. Scholen kunnen het energieverbruik per kwartier rechtstreeks volgen en via een benchmark hun gebruik per m2 BVO in eenheden en geld vergelijken met elkaar. Op alle scholen, die in de IHP-periode in aanmerking komen voor nieuwbouw, upgrade of transformatie worden binnen genoemde pilot ook metingen in de bestaande schoolgebouwen verricht met betrekking tot onder andere de CO2-waarden, luchtvochtigheid en temperatuurverschillen. Daarnaast worden van enkele gebouwen meerjaren exploitatieplannen gemaakt en de investeringen en exploitatievoordelen in beeld gebracht.
Door de samenwerking onder regie van Ruimte-OK in samenwerking met de TUe en geselecteerde bedrijven wordt innovatie gestimuleerd, zijn financiële voordelen door samenwerking haalbaar en wordt gewerkt aan professionalisering van opdrachtgeverschap van schoolbestuurders/schooldirecteuren. Het gaat daarbij niet alleen om bouwen, maar ook om het duurzaam exploiteren van schoolgebouwen.

Verdere uitwerking IHP
Belangrijk om te vermelden is dat het IHP V(S)O 2014-2026 een co-creatie is van gemeente en schoolbestuurders, waarbij van beide zijden constructief is samengewerkt om eerst een op visie gebaseerd huisvestingsplan te realiseren en daarna pas de bespreking over de financiering. De gemeente Eindhoven beoordeelt op dit moment samen met de schoolbesturen VO en VSO de verschillende financieringsmodellen voor de IHP-huisvestingsopgave. Omdat het IHP gebaseerd is op total cost of ownership komen ook alle mogelijke varianten in beeld van het meenemen van onderhoud en exploitatie.
Tegelijkertijd met het VO is ook gestart met de ontwikkeling van een IHP voor het PO. Vanuit de gemeente gezien is er zelfs sprake van een geïntegreerd plan, waarin al het voor onderwijs in aanmerking komend maatschappelijk vastgoed voor brede inzetbaarheid beoordeeld wordt. De situatie in het PO is complexer dan die in het V(S)O, waardoor het proces niet meer parallel loopt aan dat van het V(S)O. Men hoopt echter met enkele maanden vertraging ook tot een afronding van het Integraal huisvestingsplan in het PO te komen.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:
Ed Peters via 024-3502591 of Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
Barrel Ripper via 073-6924444 of Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Mei uitgave

Partners