Agentschap NL: Duurzaamheid loont “Veel energiebesparende maatregelen worden door de school al in een paar jaar terugverdiend”

E-mailadres Afdrukken

Steeds meer schoolbesturen zijn in samenwerking met gemeenten actief met het verduurzamen van bestaande schoolgebouwen. Dit levert een lagere CO2-uitstoot, minder energiekosten, een beter binnenklimaat, betere prestaties en minder ziekteverzuim op. Maar wat is nu de beste manier om scholen structureel te verduurzamen?

Bouwstenen voor Sociaal

Bouwstenen voor Sociaal is een platform van en voor bestuurders, managers en professionals in maatschappelijk vastgoed. Het platform is actief bezig met kennisuitwisseling, vernieuwing, samenwerking en agendavorming dwars door de sectoren heen. Op www.bouwstenenvoorsociaal.nl is volop informatie te vinden die schoolbestuurders, managers en professionals in maatschappelijk vastgoed helpt en verbindt. Het platform wordt gedragen door partijen in het veld en hun branche-organisaties. Bouwstenen voor Sociaal werkt nauw samen met Agentschap NL op onder meer de thema’s Frisse scholen en verduurzaming maatschappelijk vastgoed.

Het aantal leerlingen neemt op veel plekken af. Ouders worden hierdoor steeds kritischer in de school die ze voor hun kinderen kiezen. “Uit recent onderzoek in Amsterdam blijkt dat de ‘frisheid’ en duurzaamheid van een school een grote rol speelt in deze keuze”, zegt Ingrid de Moel, trekker van het platform voor maatschappelijk vastgoed Bouwstenen voor Sociaal. “Veel van de bestaande schoolgebouwen zijn verouderd, ruimtes zijn vaak klein en sluiten niet aan bij de belevingswereld van jongeren. Tegelijkertijd kampen gemeenten en scholen met bezuinigingen en krimp. Dat biedt dus kansen voor scholen om energiebesparende maatregelen door te voeren. Het verduurzamen van schoolpanden gaat immers hand in hand met lagere exploitatiekosten.”

Rendabele maatregelen

Verduurzamen kost geld. Toch is er met relatief weinig middelen al heel veel mogelijk. Veel energiebesparende maatregelen worden door een school al in een paar jaar terugverdient. Zo kan het opzetten van energiemanagement en het (her)inregelen van installaties al snel een energiebesparing opleveren van 10 tot 15 procent. Besparingen van 35 procent zijn bovendien geen uitzondering. Energiezuinige verlichting levert in potentie tussen de 30 en 60 procent op.
In het kader van de Wet Milieubeheer heeft Infomil (www.infomil.nl) een lijst opgesteld van maatregelen met een terugverdientijd van maximaal vijf jaar. Als scholen die maatregelen nemen, maken ze niet alleen veel winst, maar voldoen ze bovendien aan hun wettelijke verplichtingen.

Samenwerking scholen en gemeenten

Agenda Maatschappelijk Vastgoed 2013

Op 7 november 2012 organiseren Agentschap NL en Bouwstenen voor Sociaal de bijeenkomst ‘Zeven jaar frisse scholen en andere bouwstenen voor de Agenda Maatschappelijk Vastgoed 2013’. Op de bijeenkomst worden tal van oude en nieuwe verduurzamingsoplossingen voor scholen besproken en wordt ingezoomd op energiebesparing in samenwerking met derde partijen. Daarnaast krijgen deelnemers onder meer praktische tools en handvatten aangereikt en is er volop mogelijkheid om contact te leggen met anderen in het veld. Op www.agendamaatschappelijkvastgoed.nl staat het volledige programma en kunnen geïnteresseerden zich inschrijven.

Hoewel veel maatregelen dus snel renderen, kan het budget voor de benodigde investeringen soms een probleem opleveren. In die gevallen is het belangrijk dat gemeenten en scholen goed overleggen over financieringsmogelijkheden. “Samen een slim plan maken. Dat is de belangrijkste uitdaging. Soms kunnen gereserveerde budgetten voor beheer en onderhoud naar voren worden gehaald. Of kunnen investeringsbudgetten worden gekoppeld en slim ingezet. Positief is dat veel gemeenten tegenwoordig een professionaliseringsslag doorvoeren”. zegt Irma Thijssen, senior adviseur duurzame utiliteitsbouw bij Agentschap NL. “Het merendeel van de gemeenten is nu bezig om een eigen centrale professionele vastgoedafdeling op te richten. En sommige gemeenten besteden het beheer van clusters gebouwen helemaal uit. Bijvoorbeeld aan een ESCo. Zo’n ESCo beschikt wel over investeringsbudgetten en kan winsten weer opnieuw inzetten. Uitbesteden aan een externe partij helpt scholen ook omdat ze dan een professionele partij tegenover zich hebben met verstand van vastgoed, onderhoud en energiebesparing.”

Stappenplan voor structureel verduurzamen

Hoe komt een school dan samen met de gemeente tot een structurele aanpak voor het verduurzamen van haar gebouwen? Mede gebaseerd op succesvolle verduurzamingsvoorbeelden onderscheidt Thijssen vier belangrijke stappen: het verzamelen van verbruiksgegevens van schoolgebouwen, het efficiënter huisvesten via multifunctioneel gebruik en afstoten van overtollige vierkante meters, het uitvoeren van energiemaatregelen en het structureren van duurzaamheid in het onderhoud.

  1. Energieverbruiksdata centraal verzamelen
    “Inventariseer van alle gebouwen belangrijke gebruiksgegevens. Hoeveel vierkante meters telt een schoolgebouw? Op welke tijdstippen is een gebouw in gebruik? En hoeveel energie wordt er dan verbruikt?.”
  2. Efficiënter huisvesten
    “Na een inventarisatie- en analysefase kan een herindeling volgen. Als het aantal leerlingen krimpt, kun je misschien gebouwen sluiten en verkopen. Met dit geld kun je weer kwalitatief goede gebouwen creëren.
    Een andere mogelijkheid is het stimuleren van multifunctioneel gebruik. Scholen worden nu vaak maar 15 procent van de tijd gebruikt. Dat betekent dat ze een groot deel van de tijd voor andere doeleinden kunnen worden ingezet. Bijvoorbeeld voor naschoolse opvang, wijkactiviteiten of cursussen. Een betere bezetting zorgt voor een duurzamer gebruik van vastgoed. Je bespaart materialen én energie. Voorwaarde hiervoor is dat de gebouwen multifunctioneel te gebruiken zijn en vraag en aanbod van maatschappelijk vastgoed met hulp van de gemeenten goed bij elkaar worden gebracht.”
  3. Energiemaatregelen
    “Als de eerste twee stappen doorlopen zijn, kun je je richten op het daadwerkelijk uitvoeren van energiemaatregelen. Scholen moeten in overleg met de gemeente een aantal keuzes maken. Kiezen ze voor eenvoudige besparingen, ingrijpende maatregelen, het uitbesteden aan marktpartijen of een combinatie hiervan?”
    Eenvoudige besparingen – “Het opzetten van energiemanagement, het (her)inregelen van installaties en energiezuinige verlichting in een schoolgebouw leveren vaak al een besparing op van tientallen procenten. Dergelijke relatief eenvoudig uit te voeren besparingen zijn over het algemeen goed op te pakken door de beheerder van een schoolgebouw.”
    Ingrijpende maatregelen – “Een school kan er ook voor kiezen om een groot schoolgebouw ingrijpend aan te pakken. Een school start dan meestal met een screening op basis van de verzamelde gegevens en pakt het pand waar de meeste winst te behalen valt als eerste aan. Zo’n pand maakt dan direct een grote energiesprong. Voordeel is de overzichtelijke werkwijze omdat je per gebouw verduurzaamt. Nadeel is de relatief grote investering.”
    Uitbesteden aan marktpartijen – “Een school kan ook verduurzamen via constructies met marktpartijen. Een voorbeeld is bestaande panden onderbrengen bij een corporatie of andere maatschappij en ze dan na verduurzaming weer terugkopen of huren. De gemeente Alkmaar heeft hier goede ervaringen mee; zie het praktijkvoorbeeld verderop. Ook kunnen scholen een energieprestatiecontract afsluiten met een Energy Service Company (ESCo). Een ESCo garandeert de reductie van energie- en operationele kosten en neemt de risico’s over. Wel moet een school goed nadenken over het contract: welke KPI’s neem je op in het contract en welke afspraken maak je over de risico’s? Om partijen hierbij te helpen, heeft Agentschap NL onder meer een leidraad voor prestatiecontracten ontwikkeld en een Infoblad Prestatiecontracten gemaakt (zie www.duurzaamvastgoedportal en www.slimme-energie.nl).”
  4. Duurzame MOP
    “Een school kan duurzaamheid structureel opnemen in de Meerjaren Onderhouds Planning (MOP). Dat is vaak een kwestie van slim plannen en logisch nadenken. Als bijvoorbeeld de kozijnen van een schoolgebouw worden vervangen, is dat een perfect moment om ook HR++ glas te plaatsen. Moet de dakbedekking worden vernieuwd, breng dan gelijk extra isolatie aan. Als een school heeft gekozen voor uitbesteding neemt een marktpartij de MOP over.Voor praktische handvatten om met duurzame meerjaren onderhoudsplanningen aan de slag te gaan, heeft Agentschap NL onlangs een leidraad specifiek voor basisscholen ontwikkeld (zie www.frisse-scholen.nl).”

Duurzame kansen voor scholen én gemeenten

Het verduurzamen van schoolgebouwen biedt scholen én gemeenten de mogelijkheid om met relatief weinig geld duurzaamheidsambities te realiseren. Scholen kunnen zich hierdoor profileren als moderne, duurzame instelling, terwijl gemeenten hiermee een concrete invulling geven aan hun MVO-beleid en politiek kunnen scoren. Beide profiteren van lagere energiekosten. Thijssen: “Belangrijke randvoorwaarde is wel dat gemeenten en scholen goed samenwerken, zoals in ’s-Hertogenbosch en Alkmaar is gebeurd.”

’s-Hertogenbosch pakt scholen aan

In 2011 zijn in ’s-Hertogenbosch twaalf schoolgebouwen verduurzaamd tot energielabel B. Tinio van Goor, senior bouwprojectleider bij de nieuwe afdeling Maatschappelijk vastgoed van de gemeente ’s-Hertogenbosch: “We hebben eerst alle schoolgebouwen gescreend, en vervolgens in samenspraak met de schoolbesturen de twaalf scholen die het slechtste scoorden op het gebied van energieverbruik en binnenklimaat aangepakt. Hierbij schakelde de gemeente een adviesbureau in. Het uiteindelijke pakket van maatregelen voor de school omvatte de isolatie van de daken, plaatsing van dubbel glas, energiezuinige verlichting, een ventilatiesysteem met warmteterugwinning en een slimme meter in alle gebouwen. Binnen twee jaar was het hele project afgerond. De scholen zijn zeer tevreden met het resultaat. De gemeente is op dit moment bezig met het uitvoeren van het beleid: de resterende scholen en al het maatschappelijk vastgoed structureel verduurzamen tot minimaal energielabel B.”

Alkmaar verduurzaamt PCC

Het Petrus Canisius College (PCC) in Alkmaar heeft een duurzame renovatie van het schoolgebouw op de Blekerskade gerealiseerd via een constructie met een marktpartij. Het gebouw dateert uit 1928. “Dergelijke oude gebouwen voldoen niet meer aan de eisen die het moderne onderwijs stelt”, zegt Donald van der Veen, die namens Stichting PCC het project ontwikkeld heeft. De lokalen zijn veel te klein en er zijn geen geschikte ruimten voor andere manieren van leren. Bovendien zijn de exploitatielasten van dergelijke gebouwen onevenredig hoog.” De gemeente had voor de renovatie van het pand van 9.000 m2, € 5,4 miljoen beschikbaar. De renovatie van PCC was echter begroot op ruim € 13 miljoen. Het schoolbestuur heeft toen een speciale rechtspersoon opgericht, die privaat gefinancierd is. De rechtspersoon verhuurt het gerenoveerde en uitgebreide gebouw tegen veel lagere lasten dan de gemeente vergelijkbaar zou kunnen. OC&W heeft de totale constructie beoordeeld en goedgekeurd. Inmiddels is deze financieringswijze verder ontwikkeld en wordt deze onder de naam “Huren als een Eigenaar” voor diverse andere projecten landelijk ingezet, waaronder voor de nieuwbouw van PCC in Heiloo, die in 2014 wordt opgeleverd.

Aan de slag

Bovenstaande voorbeelden laten zien dat scholen bij hun verduurzamingsplannen het wiel niet opnieuw hoeven uit te vinden. “En dit is slechts een kleine selectie van de mogelijkheden”, zegt Thijssen. “Er zijn tal van goede voorbeelden waar de energierekeningen met een aantal handige ingrepen en inventieve financieringsconstructies met tientallen procenten gedaald zijn. Voor meer informatie en inspiratie kunt u onder meer terecht bij Agentschap NL en Bouwstenen voor Sociaal. De bal ligt bij u!”

Agentschap NL stimuleert duurzame gebouwen

Agentschap NL ondersteunt beleggers, projectontwikkelaars, gemeenten, gebouweigenaren en eindgebruikers bij het duurzaam bouwen, renoveren en beheren van gebouwen.

Een duurzaam gebouw leidt tot lagere energiekosten, een beter binnenmilieu, meerwaarde van het vastgoed en een beter imago. Meer weten over rendement, techniek, maatregelen, instrumenten, regelgeving en financieringsmogelijkheden? Kijk op: www.duurzaamvastgoedportal.nl en www.slimme-energie.nl. Op www.frisse-scholen.nl vindt u bovendien alle relevante informatie betreffende het beheer en onderhoud van schoolgebouwen.

 

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

December uitgave

Partners