Duurzame nieuwbouwschool in Rotterdam: Energie besparen in een gezonde leeromgeving

E-mailadres Afdrukken

Een duurzame school bouwen zonder gemeentelijke steun is mogelijk. Dat bewijst de Hildegaertschool in de Rotterdamse wijk Hillegersberg. Een renovatie was geen optie voor het verouderde jarenzestigpand. Daarom koos het schoolbestuur voor een extra investering bovenop het renovatiebudget, zodat ze een nieuw gebouw konden neerzetten. Andreas van Lieshout, bestuurder bij de Hildegaertschool, legt uit hoe het project van de grond is gekomen. “In ons nieuwbouwpand wilden we per se aandacht besteden aan duurzaamheid en binnenklimaat.”

Nieuwe onderwijsgebouwen 25% zuiniger

In 2010 liet Agentschap NL bouwaanvragen analyseren in opdracht van het ministerie van BZK. Hieruit blijkt dat nieuwe onderwijsgebouwen gemiddeld 25 procent energiezuiniger zijn dan minimaal is vereist in het Bouwbesluit. Een aantal scholen levert zelfs een energieprestatie die bijna twee keer beter is dan vereist. En bovendien is er ook extra aandacht voor een gezond binnenklimaat. Een opmerkelijke ontwikkeling.

Bij navraag onder de meest ambitieuze bouwaanvragen blijkt dat de betreffende scholen en gemeenten daadwerkelijk enthousiast energiezuinige en gezonde scholen realiseren, en dat zij dit op zeer diverse manieren organiseren en financieren. In sommige gevallen heeft de gemeente onderhoudsbudgetten naar voren gehaald, of samenwerking met een woningcorporatie of projectontwikkelaar gezocht; in andere gevallen zoals bij de Hildegaertschool, heeft het schoolbestuur de benodigde meerinvestering gefinancierd.

Renovatie geen optie

“Al enige tijd liepen we tegen de grenzen van het oude gebouw aan”, vertelt Van Lieshout. “Het voldeed niet meer aan de eisen van deze tijd. We kwamen bovendien lokalen te kort en de energiekosten waren de laatste jaren veel te hoog.” Dat er iets met het pand moest gebeuren was duidelijk voor het schoolbestuur, maar een renovatieplan werd al snel van tafel geveegd. Van Lieshout: “Zelfs met de beste wil van de wereld was het niet mogelijk geweest het gebouw te renoveren. Het pand uit de jaren zestig liet geen ruimte meer voor uitbreidingen of de grondige verbouwing die nodig was om het schoolgebouw te moderniseren.” Van Lieshout en collega’s kozen daarom voor nieuwbouw en daarmee voor een duurzaam pand met een gezond binnenklimaat dat volgende zomer wordt opgeleverd.

Terugverdienen in exploitatiekosten

“We vonden dat we in deze tijd geen nieuwe school neer konden zetten zonder aandacht te besteden aan duurzaamheid”, stelt Van Lieshout. “Als school hebben we een voorbeeldfunctie. Voor de omgeving, maar nog meer voor onze leerlingen. Met het nieuwe gebouw willen we hen laten zien hoe je slim kunt omspringen met energie.” Het pand dat de Hildegaertschool voor ogen had, met hoogwaardige isolatie, een innovatief klimaatsysteem en duurzame materialen, bracht wel de nodige kosten met zich mee. Toen de plannen werden gemaakt was er nog geen passende subsidieregeling. Gelukkig had de school wat geld achter de hand om het bouwbudget aan te vullen. “We durfden die investering te doen, omdat een snelle rekensom leert dat we de investeringen ruimschoots terugverdienen in de jaarlijkse exploitatiekosten. Zo heeft de dakbedekking een kostprijs tussen de zestig en tachtig euro, dat is vergelijkbaar met een standaarddak, maar het onze vraagt de komende dertig jaar geen onderhoud. Alleen daarop besparen we dus al aanzienlijk.”

Vernieuwende technieken

Voor de aanvraag van de bouwvergunning leverde de Hildegaertschool een ‘massastudie’ en andere plantekeningen in bij de gemeente. Toen deze het plan had goedgekeurd, liet het bestuur een definitieve tekening maken en schreef het een Europese aanbesteding uit voor een architect en adviseurs en later voor de installateur en aannemer. “Het bouwplan waarmee de bouwpartijen aan de slag moesten, was ambitieus”, legt Van Lieshout uit. “We passen in het nieuwe pand technieken toe die niet gangbaar waren in de tijd dat we de plannen maakten. Zo wilden we absoluut geen standaard cv-installatie, maar kozen we voor warmte-koude-opslag (WKO) en zonnecollectoren. Slechts een klein deel van onze energie halen we straks uit het net. Verder wilden we op het nieuwe gebouw een vegetatiedak dat regenwater vasthoudt en filtert waardoor we mogen lozen op het oppervlak- tewater. Het pand krijgt bovendien een goede isolatie, duurzame verlichting en automatische klimaatregeling per ruimte. Alle materialen zijn uiterst duurzaam en herbruikbaar.”

Proces voortdurend bewaken

Het plan van de Hildegaertschool is zonder meer ambitieus. Met de nieuwe technieken realiseert de school straks een energiebesparing van ruim dertig procent per vierkante meter ten opzichte van het oude traditionele model. Om de duurzaamheidambitie te bewaken, drukt Van Lieshout in elke fase zijn stempel als projectleider. “We begonnen het project met een uitvoerige kick-off waarbij we de architect, aannemer en installateur hun ontwerpen naast elkaar lieten leggen en onze ambities benadrukten. Dat kostte ons een dag, maar na afloop wist ik wel zeker dat alle partijen hetzelfde doel voor ogen hadden en dat hun plannen goed op elkaar aansloten.” Maar ook tijdens de bouw is het volgens Van Lieshout belangrijk dat iemand het project voortdurend monitort. “Ook al heb je ervaren technische partners in de arm genomen, je moet ook tijdens de bouw nog veel beslissingen nemen, normen bewaken en de prestaties van het pand van tijd tot tijd doorrekenen om zeker te weten dat het project op koers ligt.”

Energieverbruik voor iedereen zichtbaar

De inspanningen van Van Lieshout, zijn collega’s en het bouwteam werpen hun vruchten af. Van Lieshout: “In tegenstelling tot een gemiddeld bouwproject liggen we voor op schema. Zodanig dat we zelfs worden afgeremd, omdat we moeten wachten op toeleveranciers. Ook de prestaties van het pand zien er goed uit. Met de meest recente berekening kwamen we zelfs uit op een besparing van 38 procent per vierkante meter.” Als het project zo doorgaat staat er in augustus 2012 een uiterst duurzaam pand, dat weinig onderhoud vraagt en bovendien een gezonde leeromgeving biedt aan ruim vierhonderd leerlingen. Van Lieshout: “Met de nieuwe verlichting, die met feller branden of dimmen inspeelt op het gemoed van de kinderen, kunnen we hen bijvoorbeeld makkelijker kalmeren en goed bij de les houden. We gebruiken deze verlichting al in andere panden en hebben er positieve ervaringen mee.” Al die technieken zorgen voor de nodige besparingen en een gezond binnenklimaat, maar zijn volgens van Lieshout ook educatief inzetbaar. “Leerlingen kunnen bijvoorbeeld in hun eigen lokaal aflezen hoeveel energie ze verbruiken. Het zal dan al snel een sport worden om beter te presteren dan andere klassen. En bij de entree laten we zien hoeveel de hele school verbruikt.”

Sluitende begroting niet voldoende

Van Lieshout realiseert zich dat het uitzonderlijk is dat een school voldoende budget heeft om zo’n duurzaam pand van de grond krijgen. Maar tegenwoordig kan er meer dan zo’n vijf jaar geleden, toen zijn school de plannen maakten. “Er zijn nu diverse subsidies, waarmee je de financiering voor een nieuw, duurzaam schoolgebouw rond kunt krijgen. Bovendien liggen de bouwkosten nu lager. Ik zou trouwens niet alleen naar de bouwkosten kijken, maar ook de exploitatiekosten per jaar berekenen. Met de besparingen die je daarin realiseert, verdien je extra investeringen behoorlijk snel terug. Een sluitende begroting alleen is echter niet voldoende volgens Van Lieshout. “Het is belangrijk dat je in een aanbesteding hoog inzet op duurzaamheid”, stelt hij. “Verzamel vervolgens goede partijen om je heen die je doelstellingen begrijpen en je kunnen helpen die te realiseren. Maar houd wel voortdurend de vinger aan de pols. Lukt het niet om dat zelf te doen? Huur er dan iemand voor in. Want alleen met goede begeleiding en een gedegen samenwerking lukt het om het duurzame pand te bouwen dat jij voor ogen hebt.”

Bouwen aan Frisse Scholen

Agentschap NL voert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het Frisse Scholen-project uit. Het Frisse Scholenproject heeft tot doel om scholen te stimuleren minder energie te verbruiken en het binnenmilieu te verbeteren: isoleren én ventileren.

Met informatie en instrumenten ondersteunt het programma schoolbesturen, schooldirecties en gemeentelijk adviseurs onderwijs(huisvesting) in de aanpak van het energiegebruik en het binnenmilieu van scholen. Er zijn actuele cijfers, feiten en onderzoeken beschikbaar over energiegebruik, gezondheid en schoolprestaties. Zie www.frissescholen.nl.

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners