Overvloedig daglicht maakt basisschool 'De Vlinder' heerlijk energiezuinig gebouw

E-mailadres Afdrukken

Het programma Schoon Licht van SenterNovem streeft naar drastische besparing van het energiegebruik door kunstverlichting. De eerste stap hierbij is het goed gebruiken van daglicht. Daglicht is om nog veel meer redenen goed voor het gebouw en met name voor de mensen die erin verblijven. De openbare basisschool ‘De Vlinder’ in Ter Apel is hier een prachtig voorbeeld van.

In de herfst is de school op zijn best. Op het schoolplein en in het park verkleuren de oude bomen van groen naar geel. De vrolijke tinten van de school blijken ineens schutkleuren: school en omgeving smelten samen. Het is een prachtige metafoor voor het succes van deze, door architectenbureau ‘De Zwarte Hond’, ontworpen openbare basisschool in Ter Apel.

De behoefte aan een nieuw gebouw ontstond door een fusie tussen twee openbare basisscholen. Geen van beide bestaande gebouwen bood de benodigde capaciteit, noch voldeden ze aan de eisen van de huidige tijd. Het bestuur sprak de wens uit een licht en open gebouw te willen neerzetten in overeenstemming met hun onderwijsvisie. “De organisatie moet zichtbaar zijn in het gebouw. Als mensen binnenkomen, weten ze onmiddellijk wat ze voorgeschoteld krijgen,” zegt Harry Gelling, directeur van ‘De Vlinder’. Het bestuur wilde een laagdrempelig gebouw waar de kinderen zich vrij kunnen bewegen en waar ook de ouders zich op hun gemak voelen. In samenwerking met gemeente en architect heeft ‘De Vlinder’ gekozen voor een transparante en energiezuinige school, met minimale inzet van installatietechnieken. “Het schoolconcept en het gebouwconcept sluiten volledig op elkaar aan,” aldus Gelling.

Transparante jas

‘De Vlinder’ heeft een traditionele organisatie en opzet: twee verdiepingen, tien lokalen en een gymzaal. De lokalen rijgen zich aaneen langs een middengang en via luxueuze trappenhuizen omhoog naar de verdieping, alles in een rechthoekige opzet.

De transparantie van het gebouw leidt ertoe dat er overvloedig daglicht binnenvalt. De klaslokalen zijn voorzien van ramen tot het plafond. Om zoveel glas mogelijk te maken, is de dakrand voorzien van een grote luifel. Deze weert de hoogstaande zon in de zomer en laat in de winter het zonlicht toe. Zo wordt ongewenste zomerwarmte buitengehouden en wordt tijdens winterkoude juist van de zon geprofiteerd. De luifel schermt ook het felste deel van de lucht af, zodat het niet voor hinder in de klaslokalen kan zorgen.

De kracht van het gebouw zit in de schil. De uitreiking van de Omgevingsprijs van de Scholenbouwprijs 2008 is dan ook met name te danken aan de vrolijke jas van het gebouw. Vrij geplaatst op het schoolterrein doet de school paviljoenachtig aan. De schil is ruim voorzien van grote openingen: het glaspercentage bedraagt 59 procent. Vanuit zowel lokaal als gang hebben de kinderen altijd uitzicht op de groene omgeving. Achter ieder raam zien ze bomen, gras en lucht. Hierdoor heerst er inderdaad de gezochte open sfeer. Gelling: “Het team is er heel tevreden mee. Het is bijna een voorrecht om in zo’n gebouw te mogen werken.”

De transparantie van het gebouw leidt ertoe dat er overvloedig daglicht binnenvalt. Het lichte interieur zorgt bovendien voor een goede verspreiding van het licht. De klaslokalen zijn voorzien van ramen tot het plafond en hebben een lage vensterbank. Om zoveel glas mogelijk te maken, is de dakrand voorzien van een grote luifel. Deze weert de hoogstaande zon in de zomer en laat in de winter het zonlicht toe. Zo wordt ongewenste zomerwarmte buitengehouden en wordt tijdens winterkoude juist van de zon geprofiteerd.

Energiebesparing loont

Het systeem van licht en lichtregulering is net zo eenvoudig en overzichtelijk als de school zelf. Het overvloedige daglicht binnen vermindert het aantal branduren voor de kunstverlichting aanzienlijk. Dit wordt automatisch daglichtafhankelijk geregeld: een sensor aan het plafond meet de hoeveelheid daglicht in het vertrek en stemt het vermogen van het kunstlicht in de gevelzone hierop af. Op sommige plaatsen zijn bewegingsmelders geïnstalleerd, daar gaat het licht alleen aan als er iemand aanwezig is. In de lokalen kunnen de leerkrachten de verlichting zelf in twee zones aan en uitschakelen met een paneel naast de deur. Hier kunnen ze ook de zonwering bedienen. Ondanks de luifel valt er namelijk nog steeds direct zonlicht op de ruiten, met name in de ochtend en namiddag. Dit kan het binnenklimaat in de leslokalen ongewenst verwarmen. Hiervoor is buitenzonwering aangebracht in de vorm van witte screens.

Plattegrond: De lokalen en de gymzaal grijpen als twee grillige ellipsen in elkaar. Waar zij elkaar snijden, bevindt zich de entree, die dwars door het gebouw loopt.

In goed geïsoleerde scholen bedraagt het energiegebruik voor verlichting al gauw 50 procent van de totale energierekening. Het is dus interessant voor scholen om hierop te besparen. Dankzij de goede schilisolatie en de daglichtafhankelijke regeling bespaart de school in Ter Apel aanzienlijk op het energiegebruik. Gemiddeld gebruiken scholen in Nederland 31kWh/m2 aan elektriciteit. In ‘De Vlinder’ is dit slechts 26kWh/m2, een besparing van zo’n 15 procent. Het betrokken adviseurbureau Van der Weele heeft becijferd dat dit ongeveer 2000 euro per jaar zal opleveren. Eenvoudige maatregelen voor het verlagen van het energiegebruik lonen dus snel de moeite, zeker gezien de stijgende energieprijzen in de toekomst.

De installaties in het gebouw kunnen door de gemeente op afstand beheerd worden. Zij kunnen via de computer aflezen hoeveel gas en elektriciteit de school verbruikt. De gemeente Vlagtwedde, waaronder Ter Apel valt, gebruikt dit systeem al jaren om bij klachten eenvoudig de problemen te kunnen opsporen. Max Boelens, bouwkundig projectleider van de gemeente Vlagtwedde: “Op termijn is het zeker de bedoeling om hiermee ook op het energiegebruik te gaan sturen.“

Daglicht bevordert prestatie

Behalve dat het weloverwogen inzetten van daglicht leidt tot energiebesparing, is het ook goed voor de gebruikers van een gebouw. Verschillende onderzoeken tonen aan dat kinderen zich beter kunnen concentreren in lokalen met voldoende daglicht. Uit recent onderzoek van het Canadese Ministerie van Onderwijs blijkt dat leerlingen in het basisonderwijs in een klaslokaal met goed daglicht tot 14 procent beter presteren dan leerlingen in lokalen met weinig daglicht.

Harry Gelling vertelt dat hij het effect van zijn lichte school dagelijks merkt: “Het gebouw doet iets met je. Sinds we in het nieuwe gebouw zitten, zijn de leerlingen rustiger geworden. Dat ligt natuurlijk aan meerdere factoren, maar ik weet zeker dat het ook te maken heeft met het licht en de transparantie van onze nieuwe school.”

Het ervaren van de dynamiek van daglicht en de seizoenen wordt in studies ook als comfortabeler aangemerkt. In ‘De Vlinder’ wordt dit gegeven ondersteund door de overal aanwezige beleving van de natuur en het daglicht.

Tijdens het gebruik van de smartboards (digitale schoolborden) moet het licht uit en vaak ook de zonwering omlaag. De schermen zijn anders niet goed leesbaar. Dat is positief voor het energiegebruik, maar gezien de effecten die daglicht heeft, minder bevorderlijk voor de kinderen. Het zou een goede ontwikkeling zijn als er smartboards op de markt komen met een hogere helderheid, zodat de daglichttoetreding niet verstoord wordt.

Nog beter

Slimme Energie & Schoon Licht

In utiliteitsgebouwen gaat ongeveer 22 procent van de energie op aan verlichting. Bij de huidige stand van de techniek kan daar gemakkelijk 30 tot 60 procent op bespaard worden. Het programma Schoon Licht streeft er dan ook naar het energiegebruik voor verlichting in utiliteitsgebouwen drastisch terug te brengen, met behoud of zelfs verbetering van de integrale lichtkwaliteit. Het programma richt zich op projectontwikkelaars, institutionele beleggers, eigenaren, beheerders en adviseurs.

De campagne Slimme Energie helpt genoemde professionals in brede zin om energiebesparing in kantoren, zorg- en onderwijsinstellingen te realiseren. Dit zorgt voor verbetering van het milieu, meer comfort en bovenal een aanzienlijke kostenbesparing. Slimme Energie richt zich op de thema’s: verwarmen, verlichten, isoleren, koelen en ventileren.

Kijk op www.slimme-energie.nl en een filmpje over schoon licht voor meer informatie over maatregelen, hulpmiddelen, praktijkvoorbeelden en financieringsmogelijkheden.

‘De Vlinder’ heeft al veel maatregelen genomen om energie te besparen en er zijn nog meer mogelijkheden. Automatische zonwering, bijvoorbeeld, zou ervoor zorgen dat de screens altijd in de ideale stand staan. Het daglicht wordt dan optimaal benut en de branduren van het kunstlicht geminimaliseerd.

Het overal aanbrengen van daglichtafhankelijke regeling en aanwezigheidsdetectie zou ervoor zorgen dat in de pauze het licht in de lokalen automatisch uitschakelt. Zo kan er meer energie bespaard worden, zonder dat de leerkrachten zich er druk om hoeven te maken en ze zich kunnen concentreren op hun hoofdtaak; de kinderen en het onderwijs. Het vraagt wel een extra investering: er zijn sensoren nodig en de armaturen en het voorschakelapparaat moeten er geschikt voor zijn. Een stukje betrokkenheid daarentegen kan juist ook interessant zijn. Het is een natuurlijke, eenvoudige manier om de kinderen milieubewustzijn bij te brengen. De laatste die de klas verlaat doet het licht uit bijvoorbeeld. De jonge kinderen nemen deze lessen mee voor de rest van hun leven. Directeur Gelling ziet dat wel zitten: “Mits het organisch in het lesprogramma verweven wordt, zouden we hier afspraken over kunnen maken.”

Gezonde Vlinder

Basisschool ‘De Vlinder’ laat zien dat eenvoudige technieken het energiegebruik verminderen. In het gebouwontwerp zitten al verscheidene oplossingen besloten, zoals de luifel en de hoge mate van transparantie. De toegepaste installaties zijn eenvoudig en benutten de mogelijkheden die het gebouw aanreikt. Deze integrale benadering zorgt voor een duurzame, energiezuinige en gezonde school.

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners