Anneke Kuipers: “De verbouwing van kerk naar basisschool heeft ons de Gouden Piramide 2010 opgeleverd”

E-mailadres Afdrukken

Voor de ingenieuze huisvesting van een basisschool in een leegstaande kerk is aan basisschool St. Plechelmus, de Dr. Schaepmanstichting en de gemeente Hengelo de Gouden Piramide 2010 toegekend, de jaarlijkse rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap en gebiedsontwikkeling. De jury, onder voorzitterschap van rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol, roemde vooral de synergie tussen de opdrachtgever en de architect. “Directeur Anneke Kuipers bewijst dat bezieling, creativiteit en een groeiende deskundigheid in het opdrachtgeverschap niet voorbehouden zijn aan mensen die hiervoor 'hebben doorgeleerd'”.

In de school is de sfeer van de kerk nog goed zichtbaar: de bogen, glas-in-loodramen en de hoge gangen verraden dat het gebouw al een heel leven achter de rug heeft.
De pilaren in de kerk staan op een onderlinge afstand van 7,5 meter. Precies de afmeting van een klaslokaal daardoor konden de lokalen er precies tussen geplaatst worden.
De kerk is geïsoleerd en voorzien van isolerend glas. Overal is vloerverwarming aangelegd en een geavanceerd luchtbehandelingssysteem zorgt voor een prettig binnenklimaat.
De akoestiek heeft de nodige hoofdbrekens gekost, maar door toepassing van geluidsabsorberende materialen en een goede constructie is nergens sprake van geluidsoverlast.

Het kerkgebouw waarin basisschool St. Plechelmus sinds augustus 2010 is gevestigd biedt plaats aan dertien groepen leerlingen. De klaslokalen en begeleidingsruimtes bevinden zich, verdeeld over drie verdiepingen, centraal in het kerkgebouw. Daaromheen zijn langs de buitenwanden brede lichte gangen, zogenoemde lichtstraten, gegroepeerd. De pilaren in de kerk staan op een onderlinge afstand van 7,5 meter, zodat de lokalen er precies tussenpasten.

”Daardoor konden we de lokalen, als grote glazen dozen, midden in de kerk plaatsen. Het is als het ware een gebouw in een gebouw geworden”, legt Anneke Kuipers uit.

Nieuwe functie voor de kerk

Het idee om het kerkgebouw een nieuwe functie te geven stamt uit 2004. Basisschool St. Plechelmus was de overbuur van de kerk. Er was veel onderling contact: de kerk maakte gebruik van de kopieerfaciliteiten in de school, veel leerlingen waren misdienaar en vanuit de school waren rouw- en trouwgebeurtenissen goed zichtbaar. Toen de parochie besloot te vertrekken zag Anneke Kuipers kansen. “Niet meteen als onderkomen voor de hele school, maar wel iets met lokalen, een podium, iets met kunst en cultuur en iets voor de buurt. Het kerkgebouw moest een nieuwe functie krijgen, want het zou doodzonde zijn als dit gebouw werd afgebroken."

De tijd is rijp

Steun voor haar ideeën kreeg ze aanvankelijk niet. De kerk kwam in bezit van een projectontwikkelaar die er appartementen op wilde zetten. Maar door de economische crisis ging dit plan niet door, waardoor zij haar kans schoon zag. Anneke Kuipers: “De tijd was er rijp voor. De projectontwikkelaar zat met het gebouw in zijn maag, wij groeiden als school en moesten steeds meer noodgebouwen bijplaatsen. Ons bestuur en de gemeente zagen wel in dat er iets moest gebeuren: het was óf de kerk of nieuwbouw. Daarom ben ik er opnieuw over begonnen.” Het bestuur, de Dr. Schaepmanstichting, heeft uiteindelijk het initiatief genomen om de mogelijkheden van de kerk te laten onderzoeken. Architect Ronald Olthof van architectenbureau Leijh, Kappelhoff, Seckel, van den Dobbelsteen kreeg de opdracht om te inventariseren welke mogelijkheden er waren om het kerkgebouw te transformeren in een moderne school, zonder dat het bijzondere karakter van het gebouw verloren zou gaan. Die inventarisatie was voldoende om de gemeente te overtuigen.

De logistiek van het onderwijs

In 1996, toen Anneke Kuipers directeur werd, had de St. Plechelmusschool maar 120 leerlingen en stond op de nominatie om gesloten te worden. Maar door er gezamenlijk de schouders onder te zetten, uit te groeien tot een Daltonschool met aandacht voor zorg, veel activiteiten en het behalen van de status van kunst- en cultuurschool, nam het leerlingenaantal langzamerhand weer toe. Nu, in 2011, telt de school 340 leerlingen. “Het uiteindelijke ontwerp is ontstaan vanuit de logistiek van het onderwijs, dus de behoeftes in de klaslokalen en de verkeersstromen. Als je ruim 300 kinderen binnen krijgt moet het goed kunnen doorstromen; die kun je niet door een smal gangetje persen. En doordat we Daltonschool zijn hebben we allerlei extra werkruimtes, magazijnen, spreekkamers en dergelijke nodig. Over al die dingen heb ik met Ronald Olthof heel uitputtend gesproken. Het leuke vind ik dat het uiteindelijk is gebouwd volgens de tekeningen die op basis van die gesprekken zijn gemaakt.”

Goed contact met de architect

De focus lag op verbetering: meer ruimtes, handiger ingedeeld en qua comfort op het hoogste niveau. Hiervoor is het nodig dat het klikt met de architect. “Renovatie is niet zo anders als nieuwbouw. Je moet alleen creatiever zijn. Als je daarbij gesteund wordt door een architect als Ronald Olthof, die heel goed geluisterd heeft, is het prachtig om zo'n proces te doorlopen. Want ík ben niet technisch. Ik kan alleen aangeven welke dingen ik nodig heb en hij bedenkt de oplossingen. Ik vind daarom dat de houding van de architect in het proces doorslaggevend is voor het succes van het project.”

Binnenklimaat en comfort

Binnen in de school is de sfeer van de kerk nog goed zichtbaar: de grote pilaren tussen de klassen, bogen, glas-in-loodramen en de hoge gangen verraden dat het gebouw een heel ander leven achter de rug heeft. Maar de kilte en de kenmerkende galm van een kerkgebouw zijn verdwenen. Tijdens de werkzaamheden is het kerkgebouw helemaal geïsoleerd en voorzien van isolerend glas. De fundering is vervangen om de drie etages met klaslokalen te kunnen dragen. Overal is vloerverwarming aangelegd, dat in combinatie met een geavanceerd luchtbehandelingsysteem zorgt voor een prettig binnenklimaat. De akoestiek heeft de nodige hoofdbrekens gekost, maar door toepassing van geluidsabsorberende materialen en een goede constructie is nergens sprake van geluidsoverlast.

Houd de regie in eigen hand

De verbouwing van de kerk heeft ongeveer evenveel gekost als een nieuw schoolgebouw. Het grootste deel van de kosten zijn betaald door de gemeente. Op het laatste moment moest ook het schoolbestuur een bijdrage leveren. De voorbereidingen van de bouw hebben ruim vijf jaar geduurd. Anneke Kuipers en Ronald Olthof hebben samen vele hobbels overwonnen. Maar nu de school klaar is, is dat snel vergeten. Anneke Kuipers is inmiddels met een nieuw project gestart: ze wil het gebied rond de school, dat bestaat uit oude en verwaarloosde panden, nieuw leven inblazen en samen met omliggende scholen, maatschappelijke organisaties en de gemeente ontwikkelen. “Dat kan een mooi binnengebied worden met nieuwe woningen en allerlei faciliteiten voor sport, opvang, creatieve dingen. Het hoeft helemaal niet zo luxe te zijn en heel veel te kosten. Maar dan moet de gemeente wel de regie in eigen hand willen houden. Want als al die oude gebouwen in handen komen van een projectontwikkelaar ben je de controle over het gebied kwijt.”

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

December uitgave

Partners