Sytze Haenen: "Na de renovatie hebben we een duurzaam schoolgebouw met de kwaliteit van nieuwbouw"

E-mailadres Afdrukken

Begeleid door PRC is het Comenius College in Hilversum bezig met een duurzame renovatie en uitbreiding. Naast onderwijs spelen een goed binnenklimaat, energiebesparing en het streven naar lagere exploitatielasten daarbij een belangrijke rol. Sytze Haenen, algemeen directeur: “We hebben de bouw steeds benaderd vanuit een langetermijnvisie. We willen niet alleen een functioneel gebouw, maar ook een gebouw waarvoor we ons in de toekomst niet hoeven schamen als het gaat om duurzaamheid.”

Bij de opening in 1969 werd het Comenius College een voorbeeld voor de scholenbouw genoemd. Het is een gebouw met een uitstraling waarvan er geen dertien in een dozijn gaan, gelegen in een buitenwijk van Hilversum in een bosrijk gebied. Conrector Cors Westerdijk vindt het werken er heel prettig. “Het is licht, luchtig, er is een binnentuin waar de gangen omheen lopen, dus overal heb je contact met buiten. Dat doet veel met het werkgenot.” Maar het gebouw is moeilijk te exploiteren.

Het is tochtig, het gebruikt veel energie en de capaciteit van de natuurlijke ventilatie is onvoldoende, waardoor de luchtkwaliteit slecht is en de temperatuur veel te hoog of te laag. Sytze Haenen: “Qua energieverbruik is dit gebouw het tegendeel van een duurzaam gebouw, maar als je kijkt naar de kwaliteit van de materialen waarmee het is gebouwd is het wél duurzaam. Zoals de betonnen constructie en de geglazuurde steentjes. Dat willen we graag behouden.”

Zoeken naar oplossingen

Sinds de invoering van de Tweede Fase havo/vwo in 1998 hebben diverse plannen en studies de revue gepasseerd, maar het bleek moeilijk budget vrij te maken voor duurzaamheid, want dat viel niet binnen de normen. In 2006 kwam in Nederland de maatschappelijke discussie over duurzaamheid en de kwaliteit van het binnenklimaat op gang. Dat betekende uiteindelijk een doorbraak in het proces. Sytze Haenen: “De bouwplannen zijn we steeds meer gaan benaderen vanuit een langetermijnvisie. Onze leerlingen moeten ook in 2025 op een goede manier les kunnen krijgen in een fatsoenlijke leeromgeving. In het verlengde van de maatschappelijke discussie, dat elk gebouw in de toekomst klimaatneutraal moet zijn, wilden wij daar een bijdrage aan leveren. Als school sta je immers midden in de maatschappij.”

Uit onderzoek was gebleken dat allerlei afzonderlijke maatregelen, zoals dubbel glas, isolatie van de gevel, etc. onvoldoende kwaliteitswinst zouden opleveren. Alleen combinaties van maatregelen zouden effect hebben. Maar dat kostte enkele miljoenen euro’s extra, wat de gemeente niet op tafel wilde leggen. Sytze Haenen: “Voor ons was duidelijk dat we die investering moesten doen, want anders geef je veel geld uit aan een renovatie, maar lever je een schoolgebouw op dat desondanks niet voldoet aan de huidige normen. Daar krijg je spijt van”.

De inspanningen van het schoolbestuur hebben uiteindelijk toch resultaat gehad. In het najaar van 2009 werden goede afspraken gemaakt, waarna de bouw kon starten. De gemeente investeert zo’n 9 miljoen euro in de renovatie en de school legt daar zelf zo’n 3 miljoen euro bij. Door die extra investering wordt veel duurzaamheid toegevoegd: CO2-gestuurde balansventilatie per lokaal, verwarming en topkoeling via de lucht, volledige isolatie van de gevels en het dak, dubbel glas en warmte-koude opslag.

Sturen op samenwerking

Sytze Haenen, Jerrel Termeer en Cors Westenbrink (v.l.n.r.) inspecteren de werkzaamheden op het dak van het Comenius College en bespreken de vorderingen van de werkzaamheden.

Vanaf 2007 is PRC bij het project betrokken. Toen was er al een voorlopig ontwerp. Jerrel Termeer, adviseur PRC: “We hebben een ontwerpteam opgestart, afspraken met de architect vastgelegd in contracten, een constructeur, een installatie-adviseur, een dakspecialist en diverse andere adviseurs in de arm genomen en we hebben die mensen bij elkaar gebracht. Wij proberen van zo'n groep een team te maken, dat ervan is overtuigd dat je met z'n allen met een mooi bouwproject bezig bent. De basis daarvan is een goede onderlinge communicatie en het besef van de gezamenlijke maatschappelijke verantwoordelijkheid.”

Nu de werkzaamheden in volle gang zijn heeft PRC vooral een rol als waakhond. Met name de kwaliteit, planning en de budgetten worden in de gaten gehouden. “Zeker in het voortgezet onderwijs, waar de gemeente verantwoordelijk is voor een groot gedeelte van de financiering, is het belangrijk dat het transparant is, dat er goed overleg is en dat je goede afspraken met elkaar maakt. Het is hier zeker een voordeel dat de school zelf heel erg met duurzaamheid, kwaliteit en leerprestaties bezig is.”

Jerrel Termeer legt uit dat er is gekozen voor een traditioneel bouwproces, omdat de invloed die de opdrachtgever daarin kan hebben maximaal is. Het bouwteam van adviseurs heeft eerst een voorlopig en daarna een definitief ontwerp gemaakt. Op basis van dat ontwerp zijn vergunningen aangevraagd. Daarna is het bestek geschreven en in de markt gezet. Uit de Europese Aanbesteding zijn drie partijen gecontracteerd die het nu uitvoeren. “Sommige mensen denken dat je bij een traditioneel bouwproces niet duurzaam zou kunnen werken. Wij hebben programma's van eisen ontwikkeld waarin je je duurzaamheidsambitie op elementen of op onderwerpniveau kunt bepalen. (red. Green Value Management: zie www.prc.nl) Dat vertaalt zich in een programma met een bijbehorend kostenplaatje en bepaalt ook het kader waarbinnen de architect en overige adviseurs moeten werken.”

Bouwen en lesgeven

Omdat de lessen tijdens de renovatie gewoon doorgaan vindt de bouw plaats in twee fasen. Er is tijdelijke huisvesting neergezet van 30 lokalen om de leerlingen te huisvesten van het deel waar nu gebouwd wordt. Als dat in maart 2011 klaar is verhuizen de leerlingen van de tijdelijke huisvesting daar naartoe. De leerlingen die nu nog in het oude gedeelte zitten gaan dan naar de tijdelijke huisvesting. Het hele project moet begin 2012 klaar zijn. Bij de aanbesteding zijn voorwaarden gesteld aan de aannemer, zodat hij de lessen niet teveel verstoort. Jerrel Termeer: “Je moet ervoor zorgen dat bouwen en leren fysiek goed van elkaar gescheiden worden en goede afspraken met de aannemer maken over de planning. Tijdens toetsweken kan er bijvoorbeeld niet worden geboord of beton worden gestort, want dat maakt teveel lawaai. Daarnaast zijn er heel praktische dingen die je moet afspreken, zoals overlast van radio's.”

Cors Westerdijk is tevreden over de afspraken die met de aannemer zijn gemaakt. Hij krijgt meer klachten over de ongemakken van de tijdelijke huisvesting dan over de bouw. Die overlast wordt veroorzaakt door de slechte akoestiek, onvoldoende ventilatiemogelijkheden en de hoge temperaturen in de tijdelijke lokalen. “Dat is wel vervelend, maar iedereen ziet dat de werkzaamheden vorderen en dan neem je de ongemakken nog wel even voor lief. Deze oplossing is nog altijd een stuk prettiger dan wanneer we een deel van de school naar een andere locatie hadden moeten verhuizen.”

Passen als een jas

Duurzaamheid is voor het Comenius College een heel breed begrip. Het gaat natuurlijk over het energieverbruik en het binnenklimaat, maar heeft ook te maken met de wijze waarop mensen het gebouw samen gebruiken. Sytze Haenen: “Deze school kenmerkt zich doordat leerlingen uit alle leerjaren en afdelingen met elkaar kunnen omgaan, van jong tot oud en cognitief wat sterker of zwakker. Het gebouw is voor ons een ontmoetingsplek voor leerlingen en docenten. We hebben er niet voor gekozen bepaalde groepen leerlingen een eigen plek in het gebouw te geven, maar verwante vakken. Er komt een taalzone, een exacte zone, een kunstzone, een sportzone en een maatschappijzone. Door die bundeling krijg je heel krachtige leeromgevingen. Ook dat streven naar een leer- en werkomgeving waar je de komende jaren mee vooruit kunt is een element van duurzaamheid.”

Na de renovatie doet het gebouw kwalitatief niet onder voor een compleet nieuw schoolgebouw. Hoewel door bouwkundige beperkingen, zoals de vrije hoogte in sommige ruimtes, niet op alle punten wordt voldaan aan de eisen uit het Frisse Scholen concept, is het gebouw zeer energiezuinig en voldoet het binnenklimaat aan de hoogste eisen. De verwachting is dat de meeste extra investeringen in tien tot vijftien jaar zullen zijn terugverdiend. Maar voor Cors Westerdijk is dat niet het belangrijkste. “De kracht in het ontwerp zit er volgens mij in dat we heel veel in overleg met de docenten, leerlingen en ouders hebben ontwikkeld, steeds samen met PRC. Zij hielden de vinger aan de pols of ideeën wel haalbaar waren. Daardoor hebben we ook zo ontzettend veel draagvlak en enthousiasme binnen de organisatie voor deze verbouwing. Maar de verbouwing is pas geslaagd als de gebruikers straks zeggen 'het past als een jas, het is hier prettig leren, werken en leven'.”

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners