Chris van Mechelen, adviseur Onderwijs: “Iedere school en ieder schoolbestuur kan bezuinigen door efficiënter te werken”

E-mailadres Afdrukken

Het onderwijs staat de komende jaren voor een enorme uitdaging: de kwaliteit verhogen in tijden van forse bezuinigingen. Gezien de slechte staat van veel schoolgebouwen zijn schoolbesturen geneigd zich daarop te concentreren. Logisch, maar niet verstandig, vindt Chris van Mechelen, senior- adviseur Onderwijs en Overheden bij Van Aarle de Laat. Scholen moeten op zoek naar samenwerking, aansluiting bij de ketenpartners en inspelen op trends. “De essentie van een efficiënte onderwijsorganisatie vloeit voort uit nadenken over een visie op effectief onderwijs, duurzame samenwerking met het bedrijfsleven, instellingen en met maatschappelijke partners, over de eigen organisatie en professionalisering. Vanuit die beeldvorming is huisvesting alleen maar een slotakkoord.”

Eén van de grote vraagtekens waar bestuurders mee zitten – zowel vanuit het onderwijs als uit de overheid – is hoe dit tijdsgewricht kan worden gebruikt om slagen vooruit te maken, zonder dat je het alsmaar over de portemonnee hoeft te hebben. Want verbeterslagen zijn er heus wel te maken. Slim bezuinigen gaat vooral over inspelen op toekomstige ontwikkelingen, zodat je zeker weet dat investeringen goed besteed worden. Dat geldt natuurlijk voor huisvestingsvraagstukken. Verbouwingen en nieuwe gebouwen werpen hun schaduw jarenlang vooruit, dus je moet goed nadenken over elke euro die je te besteden hebt, want je zit er tientallen jaren aan vast. Wie dat niet doet is bezig met kapitaalvernietiging. “Er zijn legio voorbeelden van hoe het niet moet. Hoe vaak komt het niet voor dat er bij de realisatie van multifunctionele accommodaties achteraf in allerlei ruzies beslecht moet worden hoe de samenwerking er uit moet zien. Of de onvoldoende doordachte bouw van campussen bij roc's, die enkele jaren na oplevering te maken hebben met grote leegstand.”

Ketendenken

Een trend in het onderwijs is het ontstaan van een behoefte aan andere openingstijden. Door maatschappelijke en technische invloeden komt het leren in een andere context te staan. In het het primair onderwijs vertaalt zich dat naar ontwikkelingen in de richting van kindcentra, met initiatieven als de Sterrenschool. In het voortgezet onderwijs is een beweging gaande in de richting van vakscholen en in het MBO ontstaan hybride leeromgevingen met initiatieven als de netwerkschool. Al die ideeën kenmerken zich door een steeds sterkere behoefte aan flexibele, multifunctionele gebouwen, waarin ontmoeting steeds belangrijker wordt.

Een toenemend aantal managers en bestuurders begint zich langzamerhand te realiseren dat onderwijs geen kunstje sec is, maar dat ze onderdeel uitmaken van een keten. Ze beseffen dat ze zich goed moeten vergewissen hoe die ontwikkeling verder vorm gaat krijgen en hoe hun eigen onderwijsinstelling daarop kan aansluiten. Anders lopen ze het risico die ontwikkeling lijdzaam te ondergaan, in plaats van dat ze nadenken over de maatschappelijke opbrengst van zo'n multifunctionele accommodatie. “Eigenlijk zou je als bestuurder moeten beginnen met de vraag: wat is eigenlijk de maatschappelijke meerwaarde die ik wil bereiken met zo'n mfa? Want iedereen roept altijd meteen dat een mfa op allerlei vlakken voordelig is, maar dat is nog maar helemaal de vraag. Soms is een mfa zelfs duurder, doordat samenwerking bureaucratie kan veroorzaken als je het niet goed doet. Dat type denkwerk moet je allemaal doen voordat je begint met stenen stapelen.”

Samenwerken is lef hebben

Als voormalig directeur bij het DaVinci College en het Wellantcollege en ook als wethouder weet Chris van Mechelen uit ervaring dat (nieuwe) huisvesting voor schoolbesturen doorgaans een belangrijke katalysator is voor het kritisch beschouwen van de onderwijsprocessen. Maar er is helemaal geen nieuw schoolgebouw voor nodig om het eigen functioneren nauwkeurig onder de loep te nemen. Iedere school en ieder schoolbestuur kan bezuinigen door efficiënter te werken. De sleutel daarvoor ligt in samenwerking en een andere bestuurscultuur. “Samenwerking heeft ook te maken met lef hebben. Durf je eens bescheiden op te stellen, heb het lef om jezelf onbelangrijk te maken en wees bereid om je eigen ideeën ter discussie te stellen. Als je zo groot bent dat je je eigen idee kunt inruilen voor een beter idee van iemand anders, open je heel veel deuren, ook met je gesprekspartners.”

Het onvermogen om samen te werken speelt een rol bij gesprekken tussen schoolbesturen en gemeenten over doordecentralisatie. Schoolbesturen denken dat het efficiënter en beter kan als ze verlost zijn van het overleg met de gemeente. Maar de wethouder ziet onderwijs als een maatschappelijk vraagstuk en is van mening dat de gemeente de aangewezen instantie is om dat vraagstuk te behandelen. Aan beide zijden zit een stuk wantrouwen, dat vruchtbare samenwerking in de weg staat. Niet zelden leidt het alleen maar tot veel frustraties, die uitmonden in beleid of een schoolgebouw waar niemand tevreden mee is. Gelukkig zie je ook voorbeelden waar het overleg tot uitstekende resultaten lijdt, tot tevredenheid van alle partijen.

Langetermijn meerwaarde

Van Aarle de Laat is een adviesbureau dat weet wat er speelt in het onderwijs. De drijfveer achter het streven om nieuwe en bestaande gebouwen zo efficiënt mogelijk te gebruiken is dat de school zo goed mogelijk tot zijn recht komt. “Zo snel mogelijk op de goedkoopste manier een schooltje bouwen vinden wij niet interessant, want daar is op de langere termijn niemand mee gebaat. Wij stimuleren het vooraf nadenken, het vinden van gesprekspartners, zorgen dat mensen relaties zien en vanuit een langetermijnvisie naar schoolgebouwen kijken. Noem het een ideologische invalshoek, maar dat is onze meerwaarde.”

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners