“Betere leerprestaties met biodynamische verlichting”

E-mailadres Afdrukken

Duurzaamheid was het uitgangspunt bij de ontwikkeling van de multifunctionele accommodatie Pittelo in Assen.  Daarbij werd ingezet op een perfect binnenklimaat. Als kers op de taart kozen de twee betrokken schoolbesturen voor biodynamische verlichting in de klaslokalen. Trilux verzorgde dit moderne verlichtingssysteem.

V.l.n.r.: Martin Zuurveld, Johan Dreijer en Arie Bottema.

In de multifunctionele accommodatie Pittelo in Assen zijn twee basisscholen, een peuterspeelzaal, buitenschoolse opvang, een wijkcentrum, een mediatheek, maatschappelijk werk en een gymzaal voor het onderwijs gevestigd. Het gebouw dat voorzien is van de meest innovatieve duurzame technieken is opgeleverd voor de zomervakantie van 2012. Martin Zuurveld heeft het project rond de verlichting in mfa Pittelo vanuit Trilux geleid. “Met biodynamische verlichting proberen we de werking van natuurlijk daglicht te creëren. Zodoende willen we de nadelige gevolgen van het binnen zitten aanpakken en zorgen dat kinderen zich beter en langer kunnen concentreren.”


Het systeem dat in mfa Pittelo is toegepast werkt heel simpel. De verlichtingsarmaturen die in de klaslokalen hangen zien er uit als gewone armaturen; de leerkrachten hebben echter allemaal een afstandsbediening met vier standen: normaal, rustgevend, activerend en de concentratie stand. Met deze afstandsbediening kunnen ze het licht in het klaslokaal regelen en zodoende de kinderen bij de les houden.

Concentratieboog
“Er is in binnen- en buitenland onderzoek gedaan naar biodynamische verlichting. Daaruit is naar voren gekomen dat bij deze verlichting de concentratieboog van kinderen duidelijk verbetert. Kinderen kunnen zich beter en langer concentreren”, vertelt Zuurveld. “Bij de normale stand is de verlichting in de lokalen 500 lux, bij de concentratie stand gaat dit naar 1000 lux. Bovendien verandert de kleur van het licht, er komt meer geel en blauw in van de zon en de hemel. Daardoor blijven kinderen beter wakker en kunnen ze zich ook beter concentreren. Vooral jonge kinderen en kinderen met concentratieproblemen hebben hier veel baat bij. Dit systeem past dan ook goed in het bijzonder onderwijs waar meer kinderen zitten met een leerachterstand. Daar kan deze verlichting echt uitkomst bieden.”

Biodynamische verlichting is niet nieuw. Het concept werd al meer dan tien jaar geleden ontwikkeld, maar raakte daarna vrij snel uit beeld. Te hoge investeringskosten en hogere energiekosten zetten duidelijk een rem op de uitrol van dit nieuwe verlichtingssysteem in het onderwijs. Bovendien ontbraken goede onderzoeksresultaten. “In verzorgingshuizen is de afgelopen jaren wel veel biodynamische verlichting ingevoerd. Daar zijn de resultaten duidelijker meetbaar. In het onderwijs is dat helaas een stuk lastiger. De toetsresultaten van kinderen zijn van zoveel factoren afhankelijk, het is heel lastig om de rol van de verlichting daar uit te filteren.”

Struikelblok
Zuurveld gelooft heilig in de toegevoegde waarde van biodynamische verlichting. Toch begrijpt hij dat onderwijsinstellingen er niet altijd het geld voor over hebben.  “De kostprijs, die twee keer zo hoog ligt, is voor het onderwijsveld meestal het struikelblok. Want investeer je extra in de verlichting, dan moet er ergens anders op bezuinigd worden. In de praktijk zie je dat verlichting helaas nog vaak het sluitstuk is, terwijl het net als het binnenklimaat een grote rol kan spelen in het welbevinden van de leerlingen.”

De schoolbesturen van openbare basisschool Driemaster en christelijke basisschool De Lichtbaak kozen echter bewust wel voor biodynamische verlichting. “Het uitgangspunt voor de multifunctionele accommodatie was om een zeer duurzaam gebouw neer te zetten”, vertelt Johan Dreijer, die als senior projectleider vastgoed van de gemeente Assen bij de realisatie van de mfa was betrokken. “De schoolbesturen wilden de verlichting als een soort proef in de klaslokalen opnemen. Het sloot bovendien goed aan bij de hoge duurzaamheidsambitie’s.”

Perfect binnenklimaat
Arie Bottema, projectmanager bij Grontmij die de mfa realiseerde, spreekt in dit verband over sociale duurzaamheid. “Het systeem verbruikt misschien wat meer energie, maar het sluit goed aan op het perfecte binnenklimaat in het pand. De verlichting zorgt ervoor dat de kinderen zich beter voelen en betere resultaten halen, dat is natuurlijk ook duurzaamheid.”

Om de relatief dure techniek in het gebouw te bekostigen werd er op vierkante meters bespaard. “Er is zeven procent aan vierkante meters bespaard, we hebben daardoor meer kunnen investeren in duurzame technieken”, vertelt Bottema. “Het installatieconcept was bij dit project echt leidend.” Dreijer vult aan: “De ontwerpschetsen zijn afgestemd op het installatieconcept en waarnodig aangepast. Daarna is er gekeken hoe we de techniek het gebouw in konden brengen. De initiatiefnemers hadden hele hoge duurzaamheidsambitie ‘s, maar daar hangt uiteraard wel een prijskaartje aan.”

In de mfa werden uiteindelijk verschillende duurzame technieken toegepast. “Er zit een wko-installatie in, op het dak liggen zonnepanelen en er wordt gebruik gemaakt van vloerverwarming”, vertelt Dreijer. “De luchtverwarming is bovendien decentraal aangelegd. En er is een lichtmanagementsysteem met aanwezigheidsschakelaars en daglichtregeling. Niet alleen wordt er hierdoor bespaard op de energiekosten, er is ook een perfect binnenklimaat gerealiseerd. In anderhalf jaar tijd heb ik nog geen enkele klacht gehoord.”

Biodynamische verlichting
Wereldwijd is uit onderzoek gebleken dat natuurlijk daglicht een positieve bijdrage heeft op concentratie, gedrag, aandacht en welbevinden. Vanuit die gedachte is biodynamische verlichting ontwikkeld. Waar het verlichtingssysteem tot voor kort voornamelijk in de ouderenzorg werd gebruikt, vindt het nu ook zijn weg in het onderwijs. Uit recent onderzoek is namelijk gebleken dat er ook in het onderwijs diverse voordelen te behalen zijn met dit verlichtingssysteem. De verhoging van de concentratie en prestaties en de verlaging van de ‘hyperactiviteit’ van leerlingen spelen hierbij een belangrijke rol. Bovendien zorgt biodynamische verlichting voor minder ziekteverzuim. Uit onderzoek onder Amerikaanse leerlingen bleken de leerprestaties met 11 tot 18 procent te stijgen bij betere daglichtconditie’s. Recent onderzoek van de Universiteit van Twente geeft een soortgelijke uitkomst.

Nazorg
De biodynamische verlichting wordt in de klaslokalen in mfa Pittelo nog niet optimaal gebruikt, daar moet volgens Zuurveld nog meer aandacht voor komen. “De verlichting wordt helaas nog niet gebruikt zoals het zou moeten. Niet iedereen weet hoe je met het systeem om moet gaan. Het schort een beetje aan de gebruiksinstructie en die is bij dit systeem nu juist zo belangrijk. De leerkrachten moeten goed weten wat ze in handen hebben en wat de voordelen van het systeem zijn.”

Zuurveld wil graag uitleg geven over het biodynamische verlichtingssysteem aan de onderwijsteams van beide basisscholen. “Er valt in het gebruik duidelijk nog winst te behalen. Er hangt nu een duur systeem dat niet optimaal gebruikt wordt, dat is zonde. Bovendien kunnen de leerkrachten ons ook van feedback voorzien. Wat vinden ze van het systeem? Wat kan er nog beter? Dat soort zaken. Op die manier snijdt het mes aan twee kanten. Maar dan moet er wel tijd worden ingeruimd om dit soort zaken te bespreken en dat is in het onderwijs lastig. De werkdagen zijn vaak al overvol.”

Johan Dreijer hoopt dat er op korte termijn een datum geprikt kan worden waarop het verlichtingssysteem nog eens extra kan worden toegelicht. “Er is maximaal geïnvesteerd in duurzaamheid, daar is bij dit project heel bewust op directieniveau voor gekozen, maar daarna is er te weinig op gestuurd. Dat zal alsnog opgepakt moeten worden. Wij van de gemeente faciliteren, daarna is het aan het onderwijs om er zelf mee aan de slag te gaan.”

Meer informatie?
Voor meer informatie over biodynamische verlichting of andere verlichtingsconcepten kunt u contact opnemen met één van de lichtadviseurs van Trilux via 033 - 4557710 of stuur een e-mail naar Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. .

 

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Mei uitgave

Partners