Pleidooi voor grotere rol onderwijsondersteunend personeel

E-mailadres Afdrukken

Het beeld van de conciërge die met een bezem in de hand een oogje houdt op de leerlingen in de kantine, is aan het verschuiven. ‘Conciërges kunnen een belangrijke rol spelen in het vergroten van  schoolveiligheid’,  vindt Henk Visschedijk, directeur van het FiAC. Als opleider van onderwijsondersteunend personeel, trainde het FiAC de afgelopen jaren vele honderden conciërges.  ‘Veiligheid begint bij de kwaliteit van dienstverlening en cultuur op een school. Conciërges spelen op beide gebieden een belangrijke rol. Zij zijn het eerste aanspreekpunt voor bezoekers en ze weten wat zich in gebouwen en tussen leerlingen afspeelt.’ Visschedijk pleit ervoor conciërges een stevige positie te geven als het om veiligheid gaat. ‘Laat conciërges als adviseur meedenken’.


Zadkine in Rotterdam is een ROC met 17.000 studenten verspreid over zesentwintig locaties. De school werkte een aantal jaren met beveiligers. ‘Dat leidde tot een verharding van de sfeer op school’, vertelt teamleider algemene ondersteuning Arjen Janssens: ‘Bij incidenten in de klas stonden docenten met de armen over elkaar te wachten totdat de opgeroepen beveiligers eraan kwamen. Dat moest anders, beter en goedkoper. Ik kreeg van veel conciërges op het hart gedrukt dat zij veel meer wilden en konden betekenen voor de veiligheid binnen de school.’

Coördinerend en adviserend
Visschedijk herkent dit beeld. ‘Wij zien veel conciërges beneden hun niveau werken. Naast de traditionele conciërgetaken als het aanspreken van leerlingen, ingrijpen bij incidenten, toezicht houden en EHBO, willen zij meer verantwoordelijkheid. De meeste conciërges hebben een goed beeld van gevaarlijke situaties in het gebouw en weten hoe maatregelen uitpakken. Zij hebben contact met alle gebouwgebruikers en zien wat er gebeurt in gangen, de kantine en op het schoolplein. Zij zijn meestal de eerste die probleem- en pestgedrag signaleren. Al die informatie speelt een belangrijke rol in het kader van de risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E). Vanuit die achtergrond is het zinvol conciërges te betrekken bij het inventariseren van veiligheidsrisico’s en het formuleren van veiligheidsvoorstellen. Daarmee verschuift de conciërgefunctie van uitvoerend en controlerend naar coördinerend en adviserend.’
Zadkine gooide het roer om. Janssens: ‘Wij wilden dat iedereen zich verantwoordelijk gingen voelen voor veiligheid en toezicht. We zijn presentaties gaan geven aan studenten, medewerkers en externe betrokkenen om ze bewust te maken van fysieke en sociale veiligheid. Iedereen moest weten wat onze mores zijn en hoe gehandeld moet worden bij incidenten. Daarnaast hebben onze tachtig conciërges allemaal een driedaagse training gevolgd. Daarmee kregen zij handvatten om zich te ontwikkelen als pedagogisch toezichthouder. We zijn van eenendertig beveiligers teruggegaan naar twee. Veiligheid is weer iets van ons allemaal geworden.’

Vakkennis, communicatie en attitude
‘Het vergt lef van scholen om conciërges een nieuwe rol te geven’, weet Visschedijk. ‘Het werkt alleen als de school zijn conciërges echt ondersteunt door aan randvoorwaarden te werken. Daarnaast is het een voorwaarde dat conciërges zelf bereid zijn om te investeren in de eigen ontwikkeling van kennis en vaardigheden.’
Onder kennis verstaat Visschedijk  onder meer juridische wetskennis. ‘Wat kun en mag je doen bij ongewenst bezoek of hoe ga je om met iemand wanneer je hem op heterdaad betrapt? Ook kennis van kleine criminaliteitspreventie, Arbo- preventie en schoolhulpverlening is belangrijk.’

Misschien nog wel belangrijker vindt Visschedijk de communicatieve en sociale vaardigheden. ‘Een conciërge moet in alle situaties vaardig op kunnen treden, zowel naar leerlingen en ouders als naar zakelijke relaties. Hij moet weten hoe je mensen aanspreekt op asociaal gedrag  en kunnen omgaan met de ‘grote bek’ van een leerling. Als het goed is ‘ruikt’ hij waar problemen of conflicten dreigen en voorkomt hij met overwicht en inlevingsvermogen ruzie. Hij brengt conflicterende partijen weer met elkaar in gesprek. Daarnaast is hij ook de gastheer van de school.’
Als derde competentie noemt Visschedijk de attitude van conciërges. ‘Dat gaat over houding en mentaliteit, over de persoonlijke eigenschappen van de conciërge, over zijn integriteit, betrouwbaarheid  en verantwoordelijkheidsgevoel. Maar ook over zijn presentatie. Is hij representatief en dwingt hij door zijn uitstraling en optreden autoriteit af?’

De rol van de schoolorganisatie
Om als een spin in het web van de schoolveiligheid te kunnen functioneren spelen naast de competenties van de medewerker ook de school- en veiligheidsorganisatie een cruciale rol. De school kan deze rol vergroten en ondersteunen. Visschedijk heeft de volgende tips voor scholen.

Betrek conciërges bij schoolveiligheidsbeleid
‘Laat conciërges knelpunten benoemen en betrek ze nadrukkelijk bij het bedenken van oplossingen. In het kader van de risico-inventarisatie en evaluatie kunnen zij vaak goed aangegeven waar risico’s en gevaarlijks situaties binnen het gebouw aanwezig zijn en welke veiligheidsmaatregelen (gaan) werken en welke niet. Betrek ze bij de bespreking van incidenten en bepaal samen wat gewenst, ongewenst en ontoelaatbaar gedrag binnen de school is. ‘

Leg taken en verantwoordelijkheden ondubbelzinnig vast
‘Het veiligheidsbeleid staat op de meeste scholen uitvoerig beschreven, maar de praktijk is een stuk schimmiger. Zorg dat dit beleid en de uitvoerende taken en verantwoordelijkheden op het terrein van schoolveiligheid bekend en duidelijk zijn. Zorg dat conciërges weten wat in de praktijk van hen verwacht wordt en leg dat vast in functieomschrijvingen. Stem die taken en verantwoordelijkheden af met alle collega’s.’

Maak concrete handelingsleidraden en stem deze intern goed af
De conciërge moet weten hoe hij binnen risicovolle veiligheidssituaties moet handelen. Bijvoorbeeld bij verbale bedreigingen of als hij bezoekers verwijdert.  Zorg ervoor dat iedereen weet hoe er wordt ingegrepen en welke sancties volgen bij ongewenst en ontoelaatbaar gedrag.’

Het helpt enorm als de aanpak is doorgesproken, geoefend en vastgelegd. Op veel scholen ontbreekt zo’n concrete leidraad. Dat leidt ertoe dat op deze scholen geen uniforme afspraken zijn over ingrijpen. Het SOS-model (situatie, organisatie, stappen) van het FiAC biedt hiervoor een oplossing. Dit model beschrijft  in eenvoudige stappen hoe school en medewerker in verschillende risicovolle situaties kunnen handelen.

Maak de benadering van leerlingen concreet
‘Bespreek de invulling van het pedagogisch klimaat en besluit wat dit betekent voor het handelen van leerlingen, docenten en conciërges en OOP. Omschrijf hoe leerlingen in houding en gedrag door conciërges benaderd worden. Zorg ervoor dat dit positief en op de leerling gericht is. Maak conciërges bewust van de mogelijkheden die zij zelf hebben om agressie te reduceren of voorkomen. Spreek medewerkers op hun handelen aan’

Autoriteit  
‘Om een stevige positie binnen school te krijgen, is het belangrijk dat conciërges autoriteit hebben. Steun hen daarin. Stel al het OOP aan het begin van het jaar voor en laat de introductie aan leerlingen door de directeur doen. Vertel wat de belangrijkste huisregels zijn en welke sancties conciërges mogen opleggen. Laat conciërges meer investeren in het contact en de relatie met leerlingen.
Als conciërges beleid en afspraken uitvoeren, moet het management daarachter staan. Accepteer niet dat derden (docenten) deze afspraken doorkruizen. Maak duidelijk dat niemand op de werkvloer discussie aangaat met conciërges. Die discussies kunnen later binnenskamers worden gevoerd.’

En tot slot: teamorganisatie
‘Zorg dat conciërges als volwaardige medewerkers binnen het schoolteam functioneren. Dat betekent dat conciërges en docenten elkaar steunen en aanspreken. Ze corrigeren elkaar niet maar geven gelijkwaardige feedback. Zelfreflectie op gezamenlijk functioneren is belangrijk. Schoolveiligheid kun je immers alleen realiseren als je echt samenwerkt.’

In januari 2015 verzorgt FiAC Opleidingen & Trainingen speciaal voor (hoofd)conciërges een vakcursus ‘Veiligheid en beveiliging’. Meer informatie hierover is te vinden op www.fiac.nl.

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners