Henkjan Kok, Procesbegeleider Krimp Achterhoek PO: “De Transitieatlas is een belangrijk hulpmiddel bij de vorming van IKC’s”

E-mailadres Afdrukken

De Achterhoek heeft in toenemende mate te maken met ontgroening. Bronckhorst krijgt de komende tien jaar 29 procent minder leerlingen, terwijl ze al een daling van bijna 20 procent achter de rug hebben. In Duiven staan inmiddels 22 schoollokalen leeg. Als regionaal procesbegeleider brengt Henkjan Kok gemeenten, basisscholen en kinderopvang bij elkaar om de gevolgen van krimp het hoofd te bieden. De vorming van IKC’s is vaak een voor de handliggende oplossing, maar dat vraagt wel om een andere mindset, vaardigheid en gedrag.

 

Henkjan Kok (rechts) in overleg met Herman Oude Nijhuis (links), beleidsmedewerker Onderwijs en Dick Boschman, beleidsmedewerker Wonen van de Gemeente Duiven.

Beleid maken op grond van demografische kengetallen is volgens Henkjan Kok een goede eerste stap. “Het is noodzakelijk om de open data te ontsluiten en faciliterend te laten zijn bij het ontwikkelen van bijvoorbeeld een visie op een scholenlandschap, die tot een haalbare 'exploitatie' van een onderwijsinstelling en/of andere maatschappelijke organisatie leidt. Vanuit die invalshoek gaat het om een multidisciplinair speelveld waarin de verbinding wordt gelegd tussen onderwijs, kinderopvang en gemeenten.”

Onderwijsvise
Het zijn volgens Henkjan Kok de demografische kengetallen waarmee een onderbouwde visie ontwikkeld kan worden en waarop de vervolgstap als uitgangspunt moet dienen. Zonder kinderen uiteraard geen onderwijs. En niet geheel onbelangrijk: het aantal kinderen is niet alleen bepalend voor de fysieke ruimtebehoefte, maar ook voor de inkomsten. Want wanneer de kosten gedeeld worden is er meer mogelijk. Toch is krimp niet alleen een bedrijfseconomisch probleem. Veel meer ziet Henkjan Kok krimp als een uitdaging om de kwaliteit van het onderwijs, kinderopvang en voorzieningen van zorg en welzijn niet alleen op peil te houden, maar vooral toekomstbestendig te maken. Als onderdeel van zijn strategisch plan noemt hij de vorming van een Integraal Kind Centra, dat de integrale ontwikkeling van het kind moet borgen. Daarbij hoort een breed dienstenaanbod bij.  
Maar ieder IKC is een op maat gevormd centrum dat moet passen in de leefomgeving van de doelgroep. Er zal buiten het traditionele patroon gedacht en gehandeld moeten worden. Traditionele openingstijden en vakanties bestaan niet meer: maar hoe pak je een openstelling van 7 tot 19 uur aan? Ook de rol van de directie zal veranderen. De besluitvorming zal meer in teamverband plaatsvinden, waarbij ook de ouders een zwaardere stem in het kapittel krijgen.

Samen de schouders eronder
Vanuit zijn ervaring als onderwijzer op een basisschool en zijn directie- en bestuurdersfuncties zegt Henkjan Kok de taal van het onderwijs te spreken en kan hij meepraten over de gevolgen van leerlingendaling. Maar de aanpak van krimp is volgens hem breder dan alleen onderwijs. Ook aspecten als ruimtelijke ordening en mobiliteit spelen een belangrijke rol. Zeker bij het zoeken van oplossingen voor leegstand en veilige wegen voor leerlingenvervoer.

Voor een goede spreiding van het onderwijsaanbod is het belangrijk dat schoolbesturen en gemeenten samenwerken. Leerkrachten, ouders, dorps- en wijkbewoners en andere partijen hebben hierin ook een rol. In de praktijk is het echter nog niet zo eenvoudig om samenwerking voor elkaar te krijgen. Elke partij heeft haar eigen invalshoek en belang. Ieder schoolbestuur heeft zijn eigen identiteit en onderwijsmethoden. In het voortgezet onderwijs kennen we het Regionaal Plan Onderwijsvoorzieningen. Het ligt voor de hand deze samenwerking ook te gebruiken in het kader van leerlingendaling.
Henkjan Kok: “Als regionaal procesbegeleider praat ik met ouders en de medezeggenschap om bewustwording te realiseren en samen met directeuren en bestuurders een oplossingen te vinden. Behalve met gemeenten en wethouders ga ik ook in gesprek met de provincie over bijvoorbeeld de veiligheid van leerlingen, die straks over een 60-kilometerweg naar school moeten fietsen. In Den Haag praat ik met het ministerie van OCW en politici om te bekijken of we meer mogelijkheden kunnen creëren voor samenwerkingsscholen in deze plattelandsgebieden. Dat willen ouders graag: samen de schouders eronder, zodat kleine scholen niet omvallen.”

Transitieatlas
In 2014 is de gemeente Berkelland met bijeenkomsten begonnen rond de Transitieatlas. Hiermee kunnen verschillende scenario’s gesimuleerd worden, zodat inzichtelijk is hoe het huidige gebouwenlandschap eruit ziet. Dus waar primair onderwijsinstellingen zich in een bepaalde regio bevinden. Deze kunnen onder andere worden weergegeven op schoolgrootte (aantal leerlingen). Een andere presentatievorm is een sortering op denominatie. Zodoende wordt inzichtelijk hoe de verschillende denominaties zich onderling tot elkaar verhouden en waar eventueel een concentratie van dezelfde denominatie is. Daarnaast kan het noodzakelijk of wenselijk zijn om de verschillende scholen naar bestuur te verdelen. Schoolbesturen wilden aan de slag, maar de gemeente was nog niet zo ver.

 

Kaartbeeld van de Gemeente Duiven



Henkjan Kok: “Ik ben toen in mijn rol als onafhankelijke regionale procesbegeleider gaan bemiddelen. Uiteindelijk is er een onderwijsvisie per dorpskern gekomen met een stappenplan. Die zijn door de gemeenteraad geaccordeerd en worden breed gedragen. We gaan in Eibergen onderwijslocaties opschalen, zodat we drie kindcentra krijgen voor 0-13 jarigen. In die kindcentra werken alle partijen samen onder één centrale leiding. In de gemeente Oost-Gelre komt een educatief kindcentrum, omdat je daar ook een speciaal onderwijsschool en een welzijnsinstelling hebt. Zo zorgen we ervoor dat straks geen kind meer voor onderwijs de gemeente hoeft te verlaten.”

Het kan zo maar zijn dat de visualisaties met de Transitieatlas al tot een dialoog tussen de betrokken partijen leiden. Heel begrijpelijk natuurlijk, want de visualisaties zijn drie keer dezelfde data, enkel anders gevisualiseerd (schoolgrootte, denominatie en bestuur). En iedere visualisatie heeft zo zijn eigen interpretatie.

Onderwijsconcepten
Ook ziet Henkjan Kok als gevolg van ontgroening steeds meer nieuwe onderwijsconcepten ontstaan. “Als je een aantal jaar geleden ouders vroeg wat voor hen een school van een goede omvang was, dan was steevast 80 leerlingen het antwoord. Ze dachten dan aan combinatieklassen als oplossing voor krimp. Tegenwoordig zie je steeds meer onderwijsconcepten die individueel leren centraal stellen. Ik ken een bestuurder die voorstander is van op afstand leren, zodat kleine scholen van 39 leerlingen kunnen blijven bestaan. De basishouding bij dit alles is: we verzinnen samen een oplossing voor het teruglopende aantal leerlingen. Daarnaast speelt de geloofsgemeenschap in de Achterhoek een steeds minder grote rol. Men is bereid scholen van verschillende signaturen uit te ruilen, als daardoor de dorpsgemeenschap maar bij elkaar blijft. Zo werd vorig schooljaar in Winterswijk bekend dat drie van de zes scholen daar moeten sluiten. De ouders zeiden dat men graag zag dat alle leerlingen uit de school die zou moeten sluiten gehuisvest zouden kunnen worden in de ontvangende school en dat men het lege gebouw zou kunnen gebruiken voor alle andere dorpsactiviteiten, dan zou de gemeenschap gewoon kunnen blijven bestaan. Een fantastische ontwikkeling uit een onverwachte hoek. Op zo’n moment verrast de gemeenschap mij nog steeds.”

Meer informatie: Henkjan Kok | Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

September uitgave

Partners