Henk van der Esch: "Achterhoek VO is het antwoord om het onderwijs in deze krimpregio letterlijk ruimte te geven"

E-mailadres Afdrukken

Sinds 1 januari van dit jaar zijn de besturen van de stichtingen COVOA en Orchidee Scholengroep samengevoegd tot de nieuwe stichting Achterhoek VO. Met deze fusie is het onderwijsaanbod van verschillende signatuur van tien scholen, verspreid over vijfenentwintig locaties in de Achterhoek, gewaarborgd. College van Bestuur voorzitter Henk van der Esch blijft in de regio actief zoeken naar samenwerking met relevante partners. “Want alleen door samenwerking krijgt het leren in deze krimpregio letterlijk de ruimte.”

Henk van der Esch heeft ook in Schoolfacilities al eens eerder aangegeven dat dalende leerlingen aantallen niet alleen betrekking hebben op de regio’s Zuid-Limburg, Zeeland en Oost-Groningen, maar dat ook de Achterhoek hiermee te maken heeft. Hij betreurt het dat de schoolbesturen in de regio zich dat wel in toenemende mate realiseren, maar in enkele plaatsen structureel verdeeld blijven over de manier waarop kwalitatief goed onderwijs op lange termijn gegarandeerd kan worden. “Samenleven is een kunst, waarin het onderwijs zich moet bekwamen. Met onze nieuwe stichting Achterhoek VO hebben we de belofte aan de bevolking in de Achterhoek gedaan, dat we ook na de bevolkingskrimp een zo dekkend en divers mogelijk netwerk van zo kleinschalig en thuisnabij mogelijke onderwijsvoorzieningen waarborgen. Een onderwijsaanbod dat onderscheidend is, waarin scholen zichzelf mogen zijn en hun eigen profiel ontwikkelen en samenwerken voor het behoud van een rijke variëteit”.

Efficiency door besturenfusies

Ook de Achterhoek kent een aantal besturen voor voortgezet onderwijs, die goed moeten denken over verregaande vormen van samenwerking. Hiermee voorkom je de situatie waarin scholen in dezelfde gemeente elkaar beconcurreren ten koste van cruciaal onderwijsaanbod. Er wordt heel veel geld gestoken in marketing en pr om ouders van leerlingen te bewegen voor hun school te kiezen. Dit beleid kent bij krimp alleen verliezers en niet in de laatste plaats zijn dit nou net de leerlingen waar we met z’n allen zeggen het beste mee voor te hebben. Met samenwerken wordt dat voorkomen, denkt Van der Esch. “Als schoolbesturen met verschillende belangen over hun eigen emoties heen kunnen stappen, door de problematiek om hen heen onder ogen te zien, dan bestaat de mogelijkheid dat er een oplossing komt die recht doet aan verscheidenheid. De verschillen in belangen of in visie op onderwijs zijn soms zo groot, dat men niet snel tot afspraken zal komen. Helaas zijn hiervan in de ons omringende gemeenten voorbeelden van te geven. Bij een besturenfusie naar één verstandig regionaal bestuur of een gemeenschappelijk gedragen samenwerkingsbeleid kun je zoveel mogelijk vestigingen in stand houden en ervoor zorgen dat scholen zich profileren binnen hun eigen identiteit en onderwijskundig profiel. Op deze manier wordt het geld doelmatig besteed en blijft in de meeste plaatsen voortgezet onderwijs behouden.”

De cijfers liegen er niet om

Uit cijfers van het Kenniscentrum Bevolkingsdaling blijkt, dat in Doetinchem over twintig jaar een kleine tweeduizend minder leerlingen naar het voortgezet onderwijs gaan dan nu. Hierdoor mag je in alle redelijkheid niet verwachten dat hetzelfde aantal scholen open gehouden kan worden. Toch is dat wel het streven van Henk van der Esch. “Eén van mijn belangrijkste doelstellingen is dat we omwille van de leefbaarheid in onze regio met Achterhoek VO zoveel mogelijk vo-locaties open houden. Dat zie ik als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Want met het verdwijnen van een vo-school wordt die plaats minder aantrekkelijk als woonomgeving en sport- en vrijwilligerswerk komen onder druk te staan. En in het geval van een vmbo-school heeft het gevolgen voor het bedrijfsleven.”

Van der Esch vindt het belangrijk dat de situatie in de Achterhoek secuur in kaart is gebracht. Hij weet nu dat het aantal 11-jarigen, de brugklassers, in de gemeente Doesburg over drie jaar 28 procent lager is dan nu. In de jaren daarna zullen de leerlingenaantallen in andere plaatsen in de regio ook gaan dalen. Ook is het belangrijk om te weten dat de daling niet overal even sterk zal zijn: variërend van ongeveer acht procent in Lochem tot boven de veertig procent in de zuidelijke Achterhoek. Dergelijke dalingen hebben serieuze consequenties voor de scholen, omdat ze gefinancierd worden op basis van aantallen leerlingen. “Een gymnasiumafdeling van bijvoorbeeld zevenentwintig leerlingen per leerjaar is goed te betalen. Als het aantal leerlingen per leerjaar daalt naar éénentwintig, hebben we hetzelfde aantal klassen en dus kosten nodig maar tegen aanzienlijk lagere inkomsten.”

Niet bouwen voor leegstand

De Achterhoek kan veel leren van Zuid-Limburg. Daar is bevolkingsdaling al een serieus probleem met verregaande consequenties. In de gemeente Heerlen bijvoorbeeld zullen een aantal scholen moeten sluiten. De schoolgebouwen worden gesloopt en de gemeente draait op voor zowel de kosten van het slopen als het herinrichten van de ruimte als park. Want omdat er geen vraag meer is naar woningen werkt het markmechanisme van een projectontwikkelaar die de grond koopt om er villa’s te bouwen niet meer. Het is dus zaak bevolkingsdaling realistisch te benaderen, want het geld voor sloop en herinrichting moet er wel zijn.

Henk van der Esch merkt in gesprekken met sommige collega-bestuurders elders in het land dat het probleem nog niet voldoende leeft. “De collega’s praten vooral over hun nieuwbouwproject, dat mooie grote gebouw. En als je vraagt ‘hoe moet dat dan als je straks twintig procent minder kinderen hebt?’ zeggen ze ‘dat zien we dan wel weer’. Wij kijken daar heel anders naar, want je moet het gebouw wel blijven exploiteren. Als wij nieuwe gebouwen neerzetten mag het best op het moment van openen aan de krappe kant zijn.”

Dat Achterhoek VO zeker niet wil bouwen voor leegstand bleek wel uit een krantenbericht van De Gelderlander. Deze regionale krant meldde dat het Rietveld Lyceum, dat samen met twee basisscholen de komende jaren een Junior College wilde opzetten in een nieuw te bouwen pand. Omdat men in de toekomst te maken krijgt met een krimpende bevolking is van nieuwbouw afgezien. Het Rietveld Lyceum heeft inmiddels een bestaand schoolgebouw na een grondige renovatie elders in de stad in gebruik genomen.

Voorzichtig met doordecentralisatie

Tal van gemeenten en schoolbesturen zijn zich aan het oriënteren op doordecentralisatie. In het kader van de integrale verantwoordelijkheid voor het onderwijs is Henk van der Esch daar een warm voorstander van. Met veel genoegen heeft hij op de ECO bijeenkomst, op 14 januari in Utrecht begin dit jaar, naar het verhaal van Max Hoefeijzers geluisterd. Hij heeft veel bewondering voor de wijze waarop Building Breda samen met de gemeente Breda tot stand is gekomen. Maar in gebieden waar de bevolking daalt moeten schoolbesturen goed nadenken of doordecentralisatie financieel haalbaar is. “Bij een stabiel leerlingenaantal kun je met de gemeente een duurzaam economisch verstandig akkoord sluiten zoals in Breda en Nijmegen en nu ook in Venlo. Maar als ik in Doetinchem een contract met de gemeente zou sluiten heb ik over twintig jaar vijfentwintig procent minder leerlingen en dus ook vijfentwintig procent minder huisvestingsinkomsten. Dan is het verhaal wellicht niet meer te exploiteren, tenzij ik het gebouw verkoop. En juist dat staat ook op de tocht. Nu een gebouw kopen – om het even in welke plaats in de Achterhoek – is de vraag stellen ‘kan ik het over twintig jaar nog wel kwijt?’. Ík maak even een pas op de plaats en wil de doordecentralisatie onderzoeken binnen de kaders van het krimprealisme.”

Nieuw beleid nodig

Henk van der Esch hoopt dat de politiek zich snel realiseert dat bevolkingskrimp vraagt om een realistische, zakelijke en nuchtere benadering van de problematiek. Hij verbaast zich over het beleid van politiek Den Haag, die maatregelen neemt om enerzijds de komst van nieuwe scholen te stimuleren en anderzijds de fusies tussen schoolbesturen te bemoeilijken. Dat staat haaks op de demografische ontwikkelingen dat laat zien dat in grote delen van Nederland een aanzienlijke bevolkingsdaling aanstaande is.

Hij hoopt vurig dat de Haagse politiek de regels omtrent fusies, onderwijsfinanciering en huisvestingsbeleid aanpast. Als bestuurder van de stichting Achterhoek VO roept Henk van der Esch collega’s in het op land op om samen te werken. “Als er niets gebeurt, komt er een moment dat scholen moeten sluiten op een manier die in de pers het schandaalniveau bereikt. Pas dán zal de politiek wakker worden. Veel te laat, maar helaas werkt het zo.”

Deel dit artikel op:

 

Trefwoorden

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Advertentie

Mei uitgave

Partners